زنگان شاعیرلری نین تانیتیمی – حسین منزوی / م. کریمی

 

ادبیات سئونلر گروپوندا دانیشیقدان

۱۹

حسین منزوی

شوبهه سیز حسین منزوی زنگانلی شاعیر اولاراق تامام ایراندا تانینمیش بیر شاعیردیر. منزوی فارسیجا نئچه – نئچه شعر دفتری یاییب و بوگون ایراندا غزل فورماسی نین سلطانی دیر. آنجاق آذربایجان شعرینه ده گؤز تیکیب و فارس شعرلرینده ده تورک دیلینه و ادبیاتینا حؤرمتله یاناشمیشدیر. بو ساحه ده نئچه کتاب یازمیشدیر او جومله دن:

حیدربابایا سلام – اوستاد شهریاری اثرینی سربست فورماسیندا فارسیجایا ترجمه ائتمیش

شهریار، این ترک پارسی گوی – کتابیندا شهریارلا برابر تورک دیلینه سایغی ایله یاناشیر

منظومه صفرخان – بیر مستقل کتاب اولاراق صفرخان قهرمانیان – آذربایجان و ایرانین سیاسی سیماسی و اوتوز ایل زندان چکن قهرمانینا بیر منظومه یازیر.

منظومه روشن – آدلی اثرینده کوراوغلونون حیاتی و حرکتینه بئل باغلاییب، اونا بیر منجی گؤزویله باخیر و نهایت بئله سؤیلور:

می ترسم ای چشم و چراغ طیفه

                                  ای خون سرخ معجزه

                                                  در بازوان ایل

تا باز گردی

               دیر باشد!

چاغداش آذربایجان شاعیرلریندن او جومله دن حبیب ساهیر، مفتون امینیو باشقالاری نین شعرلرینی فارسیجایا چئویریر.

دومان – بیر تورکجه شعر دفتری اولاراق صمیمی اورَک سؤزلرینی بو دفترده یازیر. مفدمه سینده آنادیلینه محبت بسله دیگینی ده دیلینه گتیریر.

منزوی جوانلیقدان شاعیرلیگه باشلامیش و تورک دیلینده نئچه غزل و بایاتی یازیر؛ آنجاق ۱۳۷۰ ایللریندن تورک دیلینده شعر سؤیله مه گه وقت آییریر. تورکجه رفتر دولدورماغا چالیشیر. بو ایللرده زنگاندا یازانان فضادان الهام آلیر. دئدیگیم کیمی بو ایللرده امید زنجان فرهنگی بیر فضا یاراتمیشدیر. منزوی امید زنجان ایله یاخیندان ایلگی قورموش و بیر صفحه نین مسو.لیتینی ده بوینونا آلمیشدیر. او بیری طرفدن ایشیق درنه گی ده اؤز تاثیرینی قویموشدور. امید زنجان و ایشیق زنگاندا تورک شعر و ادبیاتینا زمینه یارادیر، تورک دیلی نین گؤزه للیگی و گوجو تکجه منزوی نی یوخ، بلکه چوخلو شاعیرلری اؤزونه چکیر. دومان رفترینده شعرلره باخسانیز، آلتینداکی یازی تاریخلری ۱۳۷۰ دن سونرانی گؤسته ریر. ایندی منزوی دن نئچه بایاتی:

غم یئمه یامان اولور

آماندان آمان اولور

گؤزون یومما گون باتار

آه چکمه دومان اولور.

***

حالیم یامان اولدو گل

صبریم تالان اولدو گل

پیچاق سومویه ده یدی

اوره ییم قان اولدو گل

***

بواوتونان آغلاشدیق

آغلاشماقدا باغلاشدیق

گؤز یاشیمیز بیر اولدو

دؤش آچیب قوجاقلاشدیق

***

آ لیلا، لیلا، لیلا

منی داردان آسیللا

من گؤیده جان وئریرم

سن ده یئرده واویلا.

منزوی فارس شعرینده غزل سلطانی دیر. ایرانین بوتونلوگونده غزل شاعیرلریندن بیر قاریش یوخاریدا دایانیر. آنجاق تورکجه ده ده غزللری اوره یه یاتیر:

کسیر قیلینج کیمی گوللری آیاز

هانی یاشیل دونلو چمن، هانی یاز؟

طبیعتدن اؤترو اوره گیم کئچیر

گؤزه للیگی قانان منی قیناماز.

هانی بولبوللرین اذان سسی

گول بوتاسی یئرده قیلاندا ناماز.

گؤیدن قاتار – قاتار کئچت دورنالار

گؤلده جوت – جوت ایسکی گئده ن تؤرَک – غاز.

باغین یاشیل پرده سیندن آسلانان

اوزومدن شرابه، هئیوادان قوتاز.

هانسی نرگس، هانسی یاس، هانسی سوسن؟ –

بو تورپاقدا چال تیکان دا گول آچماز!

یئردن آلوو چیخیر گؤیدن قار یاغیر

بو باغدا گول بیتمز، بولبول یاشاماز.

هله گونلر ” کئچل حمزه” لرین دیر

ایتیب “دمیرچی اوغلو”، یاتیب “خان ائیواز”.

هانی اوغراش پاشالارین اوستونه

“عرب آتی” چاپان “تانری تانیماز”؟

هانی “حیدربابا” گدیگین آلان

ورندیلی چیگنینده “ملیک نیاز”؟

بورویوب اؤلکه نی آغلاشماق سسی

هانی آشیق، هانی ماهنی، هانی ساز؟

شنلیک غمه چؤنور، توی یاسا دؤنور

هله ده آپاریر “سارا”نی “آراز”.

“دریالار مرکب، مئشه لر قلم”

شاعیریم؛ ائل – اوبا دردلریندن یاز!

منزوی چالیشیر اؤز شعرینده زنگان لهجه سینی دیری ساخلاسین. هر حالدا تورک دیلینده شعرلری نین گؤزَللَشمه سینه، گلیشمه سینه چالیشیر. منزوی دوماندا مختلف شعر فورمالاریندا – غزل، قوشما، گرایلی، بایاتی، مثنوی و سربست شعرلر یازیر. شوبهه ائتمیرم کی یولونو هامارلاییب آچمیشدیر؛ عؤمرو اجازه وئرسئیدی بؤیوک آددیملار گؤتوره جک ایدی.

***

من بورادا وافت ایکن بیر سؤزو آچیقلامالی یام. تورک شعری هیجالی شعرله داها اویغوندور. هیجالی شعر سؤیله مک تکجه هیجالارین ساییسی ایله قورتولمور. مثلا دئییریک بایاتی ۷ هیجالی دیر، یعنی هر مصرع ۷ هیجادان باش توتور. یا قوشما ۱۱ هیجالی دیر و هر مصرع ده گلن سؤإزلر ۱۱ هیجادا بیتیر. بونو آرتیرمالی یام هیجالارین ساییسیندان علاوه، هر مصرعین ایچینده ایچ بؤلگولر – همان تقطیع لر اساس رول اویناییر. شهریارین حیدربابایا سلامی اؤز – اؤزونه بو قدَر اوره یه یاتان اولماییب، اوندا درین بیر هنر یاتیبدیر. ایچ بؤلگولری ۴ – ۴ – ۳ اولاراق کتابین اوّلیندن آخرینه قدَر دوزگون اولاراق ایشه آپاریلمیشدیر.

حیدربابا             گون دالیوی     داغلاسین

اوزون گولسون      بولاقلارین       آغلاسین . . . آخیره قدَر

۴                      ۴                  ۳

اما تأسوفلر اولسون بوگون شاعیرلریمیز بو مساله یه دقت ائتمه ییب و اونا گؤره ده خالق طرفیندن منیمسنمه ییب، خالقدان اوموب – کوسورلر. منجه بو عزیزلر اؤزلریندن کوسمه لری داها یاخشی دیر. شهریارین شعری هامی نین دیلینده ازبر اولدوغونون نئچه دلیلی وارسا، بیری ده ائله بودور.

بو موضوع حتا منزوی نین بایاتی لاریندا اؤزونو گؤسته ریر. بو آشاغیدان گلن بایاتی یا دقت بویورون، سؤزلر چوخ گؤزَل، آنجاق ایچ بؤلگولری نظرده توتون:

اوتو سووا قاتمارام               ۴   ۲

سؤزومو اوزاتمارام              ۳   ۴

اوتوروب یولا باخیب          ۳   ۴

سن گلینجه یاتمارام.        ۴   ۳

بورادادیر کی دئییریک هر دیلین اؤز سازی و اؤز سؤزو واردیر. هر دیلین اؤز روحو واردیر. بیزیم دیلیمیزده ده بئله اینجه لیک لره دقت ائتمه لی ییک. ساغ اولون. حوصله ائدیب منیم سؤزلریمه قولاق آسدیغینیز اوچون تشکور ائدیرم.

ارسال دیدگاه