خالق ادبیاتی Prof. Dr. Abdurrahman Güzel Prof. Dr. Ali Torun

SÖZ BAŞI

    Türk edebiyatının islamiyet’ten önce ve îslamî dönem genel tasnifi içinde; Türk Halk Edebiyatı kendine has yerini almaktadır. Bu edebiyat; işlediği konuları itibariyle, halkın dilini, duygu ve düşüncelerini, zevkini, millî ve dinî inançlarını esas alarak halk-cumhur sentezinde/her zümreye hitap ederek bütünleştirici bir rol oynamaktadır.

    Bu edebiyat; milli birlik ve beraberlik ülküsünde vermek istediği mesajları, halkın kolayca anlayabileceği ve kabullenebileceği bir anlatım tarzı içinde Türkçe olarak onlara ulaştırmaya çalışmaktadır. Elinizdeki bu “Türk Halk Edebiyatı El Kitabı” da bu hedefin bir parçasıdır. Zira bu çahşma; buyandan toplumun ihtiyaç duyduğu konuları, onların anlayabileceği bir şekilde verebilmekte, diğer yandan da üniversitelerimizde okuyan gençlerimizi bu konularda bilimsel veriler itibariyle bilgilendirebilmektedir.

    Ayrıca bu çahşma; hem ilk-orta öğretim programlarındaki bu disiplin ile ilgili konuları, hem de üniversitelerin “Türk Dili ve Edebiyatı” ile “Türkçe Öğretmenliği” ve diğer ilgili bölümlerdeki ders programlarının muhtevalarına uygun olarak hazırlanmıştır. Ayrıca, orta öğretim programlarında yer alan Halk Edebiyatına ait konuları da tespit ederek bunların günümüzde yetersizliğini ve öğretmenler tarafindan daha reel olarak verilmesi gerçeği üzerinde de durulmuştur.

    Türk Halk Edebiyatı El Kitabi’nda; “Türk Dili ve Edebiyatı” ile “Türkçe Öğretmenliği” bölümlerinde okutulan programlardaki bazı kaymaları da yerine oturtmaya çalıştık. Bu cümleden olarak, bilim dalı itibariyle Halk Edebiyatına ait olan konuların Eğitim Fakültelerindeki Eski Türk Edebiyatı I’e kaydırılmasının düzeltilmesi gerektiğini de bilimsel veriler içinde vermeeye çalıştık.

    Türk Halk Edebiyatı El Kitabında Halk edebiyatı türleri ile Dini-Tasavvufi Türk Edebiyatını, ait türleri ayn ayn verdik. Çünkü birincisi daha çok anonim veya aşık edebiyatı konularını ihtiva etmekte, ikincisi ise bütünüyle, dini-tasavvufi Türk edebiyatıdır ki, bunun bir başka özelliği de, kendi-sine ait törlerin Türkçenin öğretiminde kullanılmasıdır.

    Bilindiği gibi dini-tasavvufi Türk edebiyatı terminolojisini günümüzde başka isimler adı altında vermek isteyenler de vardır, kanaatimizce bu yanlış olur. Çünkü bu konu, sadece Türklere ait dini-tasavvufi temleri işlemektedir ve bu terminoloji artık oturmuştur. Zira bu disiplinin temel ideolojisi ve

۲۰

fikir kaynağı; Türk millî kültürü, islam dinî ve islam tasavvufudur. Bu cümleden olarak bu edebiyat; dış unsurları itibariyle, yani vezin ve nazım şekli bakımından çoğu zaman millî ruhu aksettirirken; iç unsurları itibariyle de, yani mefhumlar, mecazlar, dil ve üslup bakımından Türk millî kültürü bünyesinde dinî-tasavvufî inanç ve vecdi ortaya koymaktadır. Bunun sebebi, Türk milletinin islam imanı gibi. İslam tasavvufunu da yine Türk’ün inanma üslubuyla birleştirmiş olmasıdır. Çünkü bu edebiyatın kadrosunda, divan ve saz. şairleri bulunmakta ve bu edebiyatlara ait nazım şekillerini de müştereken kullanmaktadırlar. Fakat bu edebiyat, her iki edebiyatı da, hem birbirlerine yaklaştırır, hem de onların hitap ettiği ayrı ayrı zümreleri, kendi bünyesinde halk-cumhur potasında birleştirip bütünleştirerek bir edebiyat köprüsü kurmaya çalışır.

Bizim bu çahşmamız; Giriş, altı bölüm ve bibliyografyadan oluşmaktadır.

    Girişte genel anlamda Türk edebiyatının; kavramlar, edebiyatta ifade tarzları, tarih içinde Türk edebiyatının tarihi gelişimi ve Türk edebiyatının günümüze göre tasnifi üzerinde durduk. Biz burada özellikle yeni bir tasnif denemesi çerçevesinde Türk edebiyatını islam öncesi ve Islamî dönem başında; Türk Dili, Türk Halk edebiyatı, Dinî-Tasavvufî Türk edebiyatı. Divan edebiyatı. Aşık edebiyatı. Dünya edebiyatlarının tesirinde kalan Türk edebiyatı, Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı, Türk Cumhuriyetleri ve Türk toplulukları edebiyatları başlığı altında yeni bir tasnif denemesi ile bir bütünün oluşmasını temine çalıştık

    Birinci bölümde; Türk Edebiyatı ile ilgili kavramları; edebiyatın tanımı, konusu, muhtevası, metodu; edebî eser vb. hususları ele aldık. Buna bağlı olarak edebiyat tarihinin önemi üzerinde durarak edebiyat-dil-kültür ilişkisini inceledik, edebiyatın diğer bilim dallarıyla ilgisini kurmaya çalıştık.

    ikinci bölümde; islam öncesi Türk edebiyatının tarihi seyrini, genel özelliklerini, ilk dönemlerde oluşan sözlü-yazılı eserler ile eski Türk şiîrinde görülen Kirleri kısa anekdotlarla vermeye çalıştık.

    Üçüncü bölümde; Orta Asya sahası Türk edebiyatında; Türk Kültürü ve İslamiyet arasındaki ilişkiler, Türklerin islam öncesi inanç sistemleri, Türkler ve islamiyet, Türklerin islam’a geçmeden önce Araplarla olan temasları, Hz. Muhammed döneminde Türklerin durumu ve Hz. Muhammed’in Türkler hakkındaki hadisleri, ilk fetihler sırasında Türk Arap münasebetleri, Türklerin Müslüman oluşları.. vb’lerini; ayrıca 11-20. yüzyıl arası Orta Asya Türk edebiyatının genel özellikleri ile bu yüzyıllarda yaşayan belli başlı mutasavvıflarından; Yusuf Has Hacib, Kaşgarlı Mahmud, Ahmed Edib Yükneki, Ahmed Yesvî, Süleyman Hakim Ata, Şah İsmail Safavî, Mahdum Kulu’mın bu edebiyata katkıları ve temsilleri üzerinde durduk.

۲۱

    Dördüncü bölümde; esas çalışmamızın adını oluşturan Türk Halk edebiyatı hakkında; kavramlar. Halk edebiyatının genel ilkeleri. Halk edebiyatında metodoloji, ilk ve orta öğretim programlarında Halk edebiyatına ait konuların kısa bir değerlendirilmesi, öğretim etkinlikleri, bu derslerde kullanılan araç-gereçler ve öğretim metodlarının uygulanması hakkında müşahhas bilgiler vermeye çalıştık.

    Beşinci bölümde; Türk Halk Edebiyatını, Ortaöğretim programlarına göre amaç, plan, işlenen konular, ders araç ve gereçleri vb. açıdan bir değerlendirmeye tabi tuttuk.

    Altıncı bölümde; Türk Halk edebiyatında törleri işlerken, bu törlerin hece ve aruzu göre yazılanları ve şekil özellikleri üzerinde durduk. Ayrıca burada Türk halk edebiyatı türlerinin Türkçe öğretimindeki önemli fonksiyonlarını ve bu hususla ilgili olarak; ninni, mani, türkü ve destan… verilerini etkilerini ortaya koymaya çalıştık.

    Yedinci bölümde; Aşık tarzı Türk edebiyatının genel özellikleri ve 16-20. yüzyıla kadar olan zaman dilimini birleştiren örnek şahsiyetlerden birkaçını vermeye çalıştık.

    Sekizinci bölümde; Dini-Tasavvufi Türk edebiyatının genel özellikleri, tasavvufun tarihi gelişimi, divan ve halk edebiyatı ile müşterek kullandıkları nazım şekilleri, yüzyıllara göre mutasavvıf şairlerden örnekler vermeye çalışırken, yine bu edebiyata ait olan; Allah, Peygamberler, din ve tasavvuf yolunun büyükleri, dini ve tasavvufi düşüncelerle ilgili 45 nazım tür’ünü örneklerle değerlendirmeye çalıştık.

Bibliyografyada da; bu çalışmamızda kullandığımız eserler, makale vb’lerini yazarların soyadlarına göre alfabetik olarak vermeye çalıştık.

    Çalışmamızda görülebilecek bazı noksanlıkların, meslekdaşlarımız ve okurlarımız tarafından yine iyi niyetler çerçevesinde değerlendirilmesini, düzeltilmesini ve yapılması öngörülen bazı ilaveler için de bize destek olunmasını en samimi duygularımızla bekliyoruz.

Ankara 02.08. 2003

Prof. Dr. Abdurrahman Güzel

Prof. Dr. Ali Torun

ÎKÎNCi BASKIYA SÖZ BAŞI

    Öğrencilerimizin, öğretim elemanlarımızın, okurlarımızın ve ‘halk-cumhur’ua, büyük ilgisine mazhar olan ‘Türk Halk Edebiyatı El Kitabı’ adlı bu çalışmamız, bir yıl içinde bitmiştir. Bundan dolayı hem mutluyuz, hem müteşekkiriz, hem de çalışmamızın daha iyi olması için her türlü gayreti göstermek zorunda olduğumuzun idraki içindeyiz. Bu cümleden olarak kitabımızın bu yeni baskısını iki boyutlu olarak ele aldık. Bunlar da:

    * Birinci baskıda meydana gelen; tashih, dizgi hataları, bazı tekrarların, tiir’lerin, dip notlarının ve konuların..vb.’lerinin konulmaması sebebiyle yeniden gözden geçirilerek düzeltilmeler yapılmıştır.

    * Eserde yaptığımız yeni düzenlemelerle; hem bu noksanlıkların tamamlanması, yani giriş, yeni bölümler, yeni konular, yeni tür ve metinlerin eklenmesi, bazı metinlerin çıkarılması veya sadeleştirilmesi; hem de konular arasındaki dağınıklığın ortadan kaldırılarak benzer konuların da birleştirilmesi suretiyle bir bütünün oluşmasıni temine çalıştık.

Çalışmamız; söz başı, giriş, sekiz bölüm ve bibliyografyadan oluşmaktadır.

    Giriş bölümünde; genel anlamda Türk Edebiyatı’nın tarihî gelişimi içinde, Türk Dili ve Edebiyatının devirlere ve günümüze göre yeni bir ‘tasnif denemesi’ ni yapmaya ve devirler hakkında da özet bilgiler vermeye çalıştık.

    Özellikle bu yeni tasnif denemesi çerçevesinde, îslam öncesi ve îslamî dönem başında Türk Edebiyatını; Türk Dili, Türk Halk Edebiyatı, Dinî-Tasavvufî Türk Edebiyatı, Divan Edebiyatı, Aşık Edebiyatı, Dünya Edebiyatlarının tesirinde kalan Türk Edebiyatı, Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı, Türk Cumhuriyetleri ve Türk Toplulukları edebiyatları başlığı altında değerlendirmeye çalıştık.

    Birinci bölümde, bu edebiyatı oluşturan kavramlar üzerinde durduk. Mümkün olduğunca bunlar hakkında bilgiler vermeye çalıştık.

     İkinci bölümde; ‘İslam Öncesi Türk Edebiyatı üzerinde duruldu. Burada sözlü-yazılı edebiyat ve Tür’ler ele alındı.

    Üçüncü bölümde; Orta Asya sahası Türk edebiyatı’nda Türkler’in Müslüman oluşları ve 11-20. yüzyıllar arasında yaşayan mutasavvıflardan örnekler verildi.

    Dördüncü bölümde; ‘Türk Halk Edebiyatı öğretiminde kullanılan genel yöntemler’ hakkında ‘alan eğitimine’ yönelik bilgiler verildi.

۲۳

    Beşinci bölümde; ‘Türk Halk Edebiyatı’nın ilk ve orta öğretim proGramlarına göre kısa bir değerlendirilmesi üzerinde durduk.

    Altıncı bölümde; Anadolu Sahası Türk Halk Edebiyatında Türler ele alınarak örneklerle işlenmeye çalışıldı. Buraya birinci baskıda yer almayan ‘Mit, efsane, tekerleme..vb’lerini de ekledik. Ayrıca bu edebiyatın Anadolu sahasında başlangıcı ve 13-20. yüzyıllar arasında yetişen belli başlı mutasavvıflardan her yuzyıla göre, 3-5 arası mutasavvıf ve eserlerinden örnekler vermeye çalıştık

    Yedinci bölümde; ‘Aşık Tarzı Türk edebiyatında aşık tipinin dünü bugünü üzerinde kısa bir değerlendirme yaptık. Ayrıca yüzyıllara göre 18a-şık’ın eserlerinden örnekler de verdik.

    Sekizinci bölüm’de; ‘Dini-tasavvufi Türk edebiyatı’ hakkında genel bir bilgi verildikten sonra, bu edebiyatın eserlerinde tespit etmeye çalıştığımız türleri örneklerle de değerlendirmeye aldık. Özellikle bu türleri; Allah, peygamberler, din ve tasavvufyolunun büyükleri, dinî ve tasavvufî düşüncelerle ilgili olarak yazılan 45 tür örneğini verdik. Ayrıca bu edebiyatın manzum eserlerini şekil bakımından incelemeye çalıştık Burada; vezin, kafiye, redif, Divan Edebiyatı ile ortak olan nazım şekillerini vermeye çalıştık.

    Bibliyografya bölümünde; bu çalışmamızda kullandığımız eser, makale… vb’lerini yazarların soyadlarına göre alfabetik olarak verdik

    Çalışmamızın asıl hedef kitlesi olan ; ‘siz üniversite öğretim üyeleri, öğrencileri ve halk-cumhur’un burada görecekleri her türlü noksanlıkların, yine iyi niyetler çerçevesinde değerlendirilmesini, düzeltilmesini ve yapılması öngörülen bazı ilaveler için de bizlere destek olunmasını en samimî duygularımızla bekliyoruz.

    Bilindiği gibi bu çalışmada; zamanla alan bilgisi, ve alan eğitiminin verilmesi de ihmal edilmemiştir. Bu cümleden olarak eserin birinci baskısının kısa zaman içinde tükenmiş olması sebebiyle, biz de siz okurlarımızın destekleri ve uyarılarıyla elinizdeki bu ikinci baskıyı sizlere sunmayı bir görev saydık.

    Bu çalışma; bir yandan lise ve dengi okullardaki ‘Türkçe ve Edebiyat dersleri’nde ‘yardımcı ders ve öğretmen el kitabı’ görevini yerine getirirken, diğer yandan da üniversitelerimizin Edebiyat ve Eğitim Fakülteleri lisans, Yükseklisans ve Doktora proğramlarında yer alan ‘Türk Dili ve Edebiyatı, Çağdaş Türk Lehçeleri, Halk Bilimi, Türkçe’nin Eğitimi-Öğretimi ve diğer ilgili Bölümlerinde okutulan ‘Türk Halk Edebiyatı ‘ derslerinin ‘El Kitabı’ olarak yerini almaktadır. Dolayısıyla bu çalışmanın ilk baskısının kısa zamanda bitmesi neticesinde, bu ikinci baskısında sizlerden gelen uyarılar ve hoşgörüler bağlanımda, hem düzeltmeler, hem de ihtiyaca ve isteğe uygun olarak eklemeler yapılmıştır. Çünkü bu eserin asıl sahibi olan sizlerin bu yakın ilgileri bu başarılı sonuca ulaşmayı sağladı.

۲۴

    Bu bağlamda ‘Türk Halk Edebiyatı El Kitabı’ hakkında meslektaşlarımızdan aldığımız iyi niyete dayalı düzeltmelerin bize bizzat gönderilmesi bizi çok mutlu etti. Bu cümleden olarak kıymetli meslekdaşımız, sevgili dos-tumuz sayın Sabri Koz beyefendi’de bizzat bendenizi arayarak bazı düzeltmeler yapılması gerektiğini ve bunlarla ilgili notları göndermişlerdir. Biz de bu ‘iyi niyet tavsiyelerini’ dikkatle ele alıp bu düzeltmeleri memnuniyetle yaptık. Bundan dolayı kendilerine şükranlarımı sunuyoruz.

    Bize karşı gösterilen bu yakın ilgi ve hoşgörülerden dolayı hepinize en derin şükranlarımızı sunmayı bir borç biliriz.

Ankara 05 Ekim 2004

Prof. Dr. Abdurrahman Güzel

Prof. Dr. Ali Torun

ارسال دیدگاه