قشفایی شاعیری – نوروز عباسی

    نوروز عباسی قشقایی شاعیرلریمیزدندیر. اونون ایکینجی شعر دفتری “یارالی شعرلر” عنوانی ایله الیمیزده­دیر. شعرلرینده دالغالانان بیر اینجه دویغولو شاعیرین دوزدویو محکم شعرلرله برابر شاعیرین اوره­ ک دؤیونتولرینی اوخویوروق. بو دفترده هم سئوگی شعرلری وار، هم وطن­ سئورلیک مضمونلاری و هم اجتماعی شعرلر. آنجاق نوروزی­نین شعرلرینی آراشدیرمادان، قشقایی ادبیاتینا بالاجا بیر باخیشیمیز گره­ کیر.

   قشقایی­نین آدی حقینده الده اولان معلوماتلار ده­ییشیکلی­دیر؛ بیر سیرا قشقای کلمه­سینی قاچماق فعلیندن بیلیر، بیر سیرا قاشقا – آلنی آغ آت آدیندان آلیندیغینی سؤیلور و بیر سیرا دا دوزگون اولاراق اونو ان اسکی تورک طایفالاریندان اولان قای قبیله­ سیندن بیلیر. بو باره­ده چوخلو تورکولوگلار علمی نظرلر وئرمیشلر. بیز بورادا اونلاردان واز کئچیریک. بو ساحه­ ده چوخلو کتابلار یازیلمیشدیر. بیر سیرا اونلاری اردبیلدن گلمه، بیر سیراسی آناتولودان گلمه بیلیر، هر حالدا اولورسالار دا آذربایجانلا سیخ علاقه­ده اولموشلار. سلجوقلارلا آذربایجانا گلمیشلر، ایلخانیلار زامانی ایرانین ایچ شهرلرینه او جومله­ دن فارس ایالتینه گئتمیشلر؛ آغ قویونلو و قره قویونلولارلا و داها سونرالار صفویه دؤورونده گئنیشلنمیشلر و قاجاردان توتوب پهلوی زامانینا قدر اؤزلرینی تانیتدیریب بوگون ایرانین ۸ استانیندا یئرلشمیش و نئچه میلیون جمعیته مالیکدیرلر. اونلارین خلج­لرله ایلگی­لری اکثر آراشدیریجیلار طرفیندن تایید اولونموشدور. تاریخ لری ایران خالقلاریلا سیخ علاقه­ ده­ دیر و ایللر بویو ایرانا هجوم گتیریب سوخولان اجنبی­ لر قارشیندان ایگیدلیکله دایانمیشلار. چوخلو لور و کورد طایفالاری قشقایی­ لارا یاپیشمیش و اونلارین شجاعت­لرینه سیغینمیشلار.

   قشقایی ایچینده بؤیوک سیاستمدارلار، حاکیم­لر، بیلگین­لر، صنعتکارلار و شاعیرلر میدانا گلمیش. بونلارین آدینی سایماق نئچه صفحه­لری دولدورار.      قشقایی دیلینده سومئرلردن قالان ایزلر وار. آنجاق بوگون آذری تورکجه­سیله دریندن ایلگی­لری موجوددور عئینی حالدا اؤز اؤزه ­للیکلری ده واردیر.   قشقایی تورکجه­ سی آذربایجان تورکجه­ سیله سیخ علاقه ­ده­دیر و تورک دیللری­نین اؤزه ­للیک­لری اوندا ساخلانمادادیر. ادبیاتلاری دا چوخ زنگین و درین تاریخه مالیکدیر. اونلارین شفاهی ادبیاتلاری داها زنگین­دیر. شعر قالیبلاری گرایلی، آسانک (بایاتی)، شاختایی، مسمط (حیدربابایا سلام قالیبیندا) فورمالاریندا یازیلیر.

   موسیقی­لری: ساربانلار (کُرُش و دارغه)، آشیقلار، لالایی‌، واسونک‌ (شادلیقلاردا اوخونار)، جنگ نامه ( رزمی حرکت­لرله کیشی­لر اللرینده آغاج آلاراق اوخویارلار)، ایش نغمه­لری (مثلاً فرش توخویانلار، دوه سورَنده، قویون یایاندا اوخویان ماهنی­لار) و . . .

    قشقایی­نین آدلیم سرداری اسماعیل­خان قشقایی  صولت‌الدوله  (دوغوم ۱۲۵۷گونش ایلی – اؤلوم۱۳۱۱ ایلین شهریور آییندا زندان قصرده)، جهانگیرخان قشقایی (دوغوم ۱۲۰۶گونش ایلی) بیر موسیقیدان­ اولاراق اونون شاگیرلریندن  محمدعلی شاه‌آبادی، سید حسین طباطبایی بروجردی، سید حسن مدرس، نخودکی اصفهانی و… . او ۱۲۸۹ گونش ایلینده  فوت ائتدی. حاج ایازخان قشقایی بیرینجی سفرنامه­نی قشقایی­جه یازدی. او   ۱۲۴۸ گونش ایلینده آنادان اولوب و  ۱۳۱۸ گونش ایلینده فوت ائتدی. محمدابراهیم مأذون قشقایی، قشقایی ائلی­نین شهرتلی شاعیری، عارفی و عالیمی ۱۲۴۶ ایلینده آنادان اولوب و ۱۳۱۳ قمری ایلینده فوت ائتدی. اونون شعرلری فلسفی و عارفانه­دیر.

   قشقایی ائلی­نین آدلیملاریندان بیری ده بهمن بیگی عشایرین اؤیره­تیم آتاسی­دیر. بوگون قشقاییلار ۸ استاندا یاشایاراق چوخلو عالیم­لر، دانشگاه اوستادلاری، سیاسی سیمالار ایراندا واردیرلار. اونلار ادبیات، موسیقی، و باشقا هنرلر ساحه­ سینده گونو گوندن داها آرتیق اؤزلرینی گؤسته­ ریرلر. بورادا نوروز عباسی – الیمیزده اولان شعر دفتری­نین شاعیری، بو ده ­یرلی شخصیت­لردن بیری­دیر.

   نوروزی انسان­سئور، کؤوره­ ک اوره کلی بیر شاعیردیر. او، آنادیلینه باغلی اولاراق نغمه­لر قوشور و دیلیمیزین اینجی­لریندن اؤز شعرینه بزه ک وئریر، بو شیرین دیلین نیسگیلینی ده اونوتماییر. آنجاق آنا دیلی­نین گؤزه ­للیک­لرینی شعرینده جانلاندیریر او جومله­دن بو دفترده گلن ایلک شعر بونا بیر اؤرنک دیر:

عوممان دریاسیندان تا توران مرزی

کوپه داغ داغی تا شاهسون دوزی

تبریز گؤزل­لری تورکستان قیزی

شیرین شیرین اؤز دیلیمیز دانیشیر

نوروزی دوشونجه­لی بیر شاعیردیر؛ شعرلرینده درینلیک وار، شاعیرانه­لیک وار، اوره­ک دؤیونتوسو، انسان­سئوَرلیک شوقو و ذوقو وار، دیلی­نین اینجه­لیگی شعرلرینده پارلاییر. نوروزی شعر قالیبلارینی سیناییر و مختلف قالیبلاردا شعر سؤیله­ییر. هر بیر قالیبده اونون شاعیرلیک مهارتینی ده گؤروروک. او اوستاد شهریارین “حیدربابایا سلام” فورماسیندا شعرلری اوره­یه یاتیر. او دا سؤزونو دئنا داغینا سؤیله­ییر. بو شعردن بیر بند بئله­دیر:

«قَلَم داغی» نالا چَکَر قرشینگدن

اوجه­له­نیر که­ی­لیک سسی دؤشوینگدن

آغلاماسانگ «کارون» جوشماز یاشینگدان

                         بال آچایدیم دولانایدیم باشینگا

                         قلم قاردان توتام چکم قاشینگا

گؤردویومور کیمی شاعیرین دیلینده اینجه دویغولار، درین دوشونجه و شعر گؤزه ­للیگی، هابئله هنر اینجه ­لیگی گؤز اؤنونده جانلانیر. او، داغلارا، چؤللره، باغلارا، دره­لره گؤز تیکه­رک اونلارلا گولور، اونلارلا خوش اولور، اونلارا اوره­ک باغلاییر؛ چونکی ائلی اونلارلا یاشاییر و شاعیر ائلی ایله سورونور. اونا گؤره ده طبیعتله محبت ایله قونوشور، طبیعتی سئویر. آشاغیداکی شعر دئدیکلریمیزه گؤزل بیر نمونه­دیر:

هرگنده چه­ کرلر منی دار ایندی

گوندم گون اوستونه چابالار ایندی

سیتاریم قوشونونگ نوْتو یاتمیش­دیر

شامیم آیاقلانمیش، گون باتار ایندی

اوْوروما باخارام دورد یانیم تات­دیر

ائتیشینگ دادیما کاکالار ایندی

اًرخاسیز قالمیشام دماوند تکین

نیج اِئدم باشیما قار یاغار ایندی

دئناسان، گؤینومدن توفان اوینایار

چاخناشیر گؤزومدن دوز آخار ایندی

ایندی کی دورد یاندان تولکو وایخیریر

قوْی ایچینه کی ایت اولا هار ایندی

تورکو ائل، تورکو دیل ایفتیخاریم­دیر

تورکو دانیشماقا ائتمم آر ایندی

های دیلیم حق سؤزو سن بیان ائتدینگ

دیلچیک دن چه کرلر سنی دار ایندی

شهریمیز باشیندان ـ آیاغا داردیر

یئل اوینار دارلار دا اوینایار ایندی

   شاعیر دونیادا اوز وئره­ن حادیثه­لره لاقئید قالماییر، هارالی اولورسا اولسون انسانلاردان مودافیعه­چی بیر شاعیردیر و اوره­یی بوتون بشریّت ایله دؤیونور:

بیر قیز یونان یولوندادیر

قوجاقلامیش­دیر دئنگیزی

توْرا دوشن بالیغ تکین

دریادا اوینایار گؤزو

         ***

ایندی من و … روزنامالار

چه­ینر منی چکر سیگار

بیر قره قاش اؤلو قیزی

دالغالی دئنگیز اوینادار

او شعر دفترینی موضوعلار اساسیندا نئچه بؤلومه بؤلموش او جومله­دن: عاشقانه، آغ شعر، یئنی شعر، شعر – ترانه و . . . نوروزی­نی اگر سئوگی شاعیری آدلاندیرساق یانیلمامیشیق. اونون جانلی تصویرلری، شیرین سؤزلری و هابئله موضوعلاری گؤزه­ل­دیر. اونون عاشقانه شعرلری بیر اوره­یی کؤوره­ک عاشیق اوره­یی­دیر. بو مطلع ایلن باشلانان شعر:

عیشقینگ کتابینا یازیلمیش آدیم

سنجاق اولموش درده منیم فریادیم

داها گؤزه­ل­دیر. شاعیرین دیلی عاشقانه شعرلرینده شیرینله­شیر و گؤزل نغمه­لره چئوریلیر:

تا کی آچام زولفو موعمماسینی

هئی چه­که­سیم گؤینو تمنناسینی

نئچچه شیرین خوب گئجه­دیر اویخودا

هئی سورارام لَبلَری حالواسینی

کاش باشارایدیم گئنه دَن گؤروشم

گؤزله­ری­نینگ ساحیره دویناسینی

   بونا اینانیرام نوروزی جنابلاری بو شعر دفتریله آنادیلیمیزه، اؤزه­للیکله قشقایی ادبیاتینا قیمتلی بیر هدیه وئریر. من بو گؤرکملی شاعیریمیزه یئنی باشاریلار دیله­ییب و کتابین اوخوماسینی ایران تورک ادبیاتی ماراقلی­لارینا توصیه ائدیرم.

ارسال دیدگاه