پارت امپریاسی (اشکانی لر)

 

 

   پارتلار یا همان اشکانی­لار ایرانین ان بؤیوک امپراتورلارینی تشکیل وئرمیشلر. بو امپراتوری ماوراءالنهردن توتوب بین ­النهرینه قدر اوزانیردی، بئش یوزایل ده حکومت سورموشلر. بیلیریک ایرانین تاریخی باشدان باشا استعمارگرلر طرفیندن تحریف اولموش، اؤزه ­للیک­له پهلوی رژیمینده ۵۰ ایل تمام بوتون تاریخی اولایلاری و حقیقتلری تحریف ائده­رک یالان سؤزلرله دولدورموشلار. او جمله ­دن اشکانی امپراتورلوغو بو تحریفلردن جان قورتارا بیلمه ­میش و اولایلاری ترسینه گؤسته ­ره ­رک یالانلاری حقیقت یئرینه سوخموشلار. ایران تاریخی­نین ان قارانلیق دوره­ لریندن بیری ساییلان همین پارتلار دورانی­دیر. اونلار ۴۷۷ ایل حکومت سورموشلر، آنجاق تاریخین بو دورانینا چاتاندا بیر سکوت ایله اوز اوزه گلمیشلر. دوغرودان دا نئجه اولا بیلر ۵۰۰ ایللیک حکومته هئچ توخونماییب و سس­سیز اوندان واز کئچه­ سن؟ بیر حالدا کی اسکندرین ۸ ایللیک حکومتی و سلوکی­لرین – اسکندرین نایبلری- ۷۰ ایللیک حکومتی شاهنامه ده ۳۰۰۰ بیتده یازیلیر، اما ۵۰۰ ایللیک اشکانی امپراتورلوغو تکجه ۲۳ بیتده بیتیر؟! بونون نه ­دنی نه اولا بیلر؟ بوگونه کیمی ده هله بو سکوت و سس­سیز واز کئچمه سیاستی داوام تاپیر. هله ده مورّخلریمیز بو تاریخی واقعیته توخونمورلار! بو آریامهره وفادار قالان تاریخچیلر، حتّا عرب قایناقلاریندان ایران تاریخینی چئویرمه ده اونو یانلیشلارلا دولدورموشلار. باخین، تکجه تاریخ طبری­نین ترجمه­سینده ۷۰۰ دن آرتیق تحریف یولا سالمیشلار. او جمله ­دن “جیش الترک” سؤزجویونو “غلامان ترک” یازمیشلار! بئله­ لیکله ایراندا حکومت ائده­ ن تورک خالقینی غلام سایماقلا تحقیر و تحریف ائدیرلر. آنجاق علم دُنیاسی باغلی بیر دنیا دئییلدیر. گونو – گوندن حقیقت­لر، واقعیت­لر آرتیق تانینیر و تحریف ائده ­نلر رسوا اولمالیدیرلار!

   تاریخ علمینده چالیشیردیلار اشکانیلاری ایرانین بؤیوک امپراتورلوقلاریلا توتوشدورمادا، او جمله­ دن ساسانی سلسله­سیله اشکانیلاری ده ­یرسیز گؤسترسینلر. آنجاق بو نئچه اونلوق ایللرینده دنیادا یاخشی تاریخی آراشدیرمالار ایره ­لی سورولوب و دوزگون نظریه­لر اورتایا گلمکده­ دیر. او آرادا ژ. فوی ویان اؤز مشهور اثری “اشکانیلار تاریخی اوزه ­رینده” ۱۷۲۵جی ایله سونا چاتدیریب، اونون آردیجا باشقا فرانسه ­لی آراشدیریجی پ. لونگرو ۱۷۳۲ ایلینده کتابینی بو ساحه­ ده چاپ ائتدیردی. داها سونرا فرانسه مورّخلریندن ساییلان سن فارتن ۱۸۵۰جی ایلده اشکانی تاریخیندن قطعه­ لر عنوانلی اثری بو ساحه­ده دوزگون یولو تاپدی.

   آلمان دا چالیشر دالدا قالماسین و تاریخی حقیقتلری الده ائتسین. بورادا اشنایدر ویرث J.H.Schneider Wirth  “اشکانیلار یونان – روم قایناقلارینا دایاناراق” اثرینی یازدی، سونرا فریدریک اشپیگل Fr.Spiegel
“ایران ارخئولوژیسی” کتابینی یازدی. سونرالار بابل سندلری­نین خطی اوخونوب و آراشدیریجیلارین دقتینی اؤزونه چکدی. بو آرادا چوخلو دقتلر ایران اشکانیلار تاریخینه طرف دؤندو و ده ­یرلی اثرلر یازیلدی؛ او جمله­ دن آ.و. گوتشمند “اسکندردن اشکانیلارین زوالینا قدر”[۱] کتابی ۱۸۹۶ ایلینده یازدی و ایللر بویو بیلیم یوردلاریندا دقت مرکزینده دایاندی. بو کتاب ۱۳۷۶جی ایلده فارسجایا چئوریلدی[۲]. ایندی حدس وورماق اولار کی ایراندا نه کئچیر؟! یئنه ایشلر دوام ائدیب نیلسون دوپواز باشقا بیر تاریخچی پارتلارین سیاسی تاریخی عنوانلی اثری میدانا گلدی. بو اثری ده دکتر علی اصغر حکمت همان بیلدیگیمیز سیاقدا فارسجایا چئویردی! آیلار کئچدی، ایللر دولاندی تا روس آرخئولوگلاری تورکمنستاندا چوخلو سکّه ­لر تاپدیلار؛ بئله­لیکله قارانلیقلار تاریخدن قیراغا چکیلدی. ۱۹۸۰جی ایلده ک. شیپمان “پارت تاریخی­نین اساسلاری” عنوانلی اثری یازدی. شوروی بیلگین­لریندن سونرا کمبریج بیلیم یوردونون آراشدیریجیلاری­نین اوچ جلدلیک کتابلاری چیخدی و تاریخین ظلمتلر پوزولماغا باشلادی. نهایتده تورکمنستاندا – نیسا ماحالیندا تاپیلان سفاللار چتین­لیکلری آسانلاشدیردیلار. ا. هرینگ بو سفاللار اوستونده یازیلان یازقیلار اساسیندا بیر کتاب یازدی و داها سونرا یوزف ولسکی “پارت شاهلیغی” عنوانی ایله کتابی بیتیردی. بو کتاب دا مرتضی ثاقب طرفیندن فارسجایا چئوریلدی. بو سندلر اساسیندا پرفسور اقرار علیف اکولوژی و آرخئولوژی علملری­نین تاپینتیلاریلا اؤز ده­یرلی اثرینی دنیایا هدیه وئردی. دکتور زهتابی­ نین “ایران تورکلری­نین اسکی تاریخی” ده بو ده ­یرلی اثرلر آراسیندا پارلاییر و حقیقتلری گؤسترمه­ده بؤیوک اؤنم بسله ­ییر. بو ساحه­ ده ب. گری نین یازدیغی “بؤیوک پارت تورک دولتی” سؤزو سونا چاندیریر[۳].

   ۱۸ و ۱۹جو یوزایللرین آراشدیریجیلاری بیر نئچه سکه و یونان قایناقلاریندا باشقا داها بیر قایناقلاری یوخودو، اونا گؤره ده بو زنگین تاریخدن و کولتوردن آغ صفحه­لر ارائه وئردیلر. بوگون یوزلرجه یئنی تاپینتیلار، مینلرجه سکه و سفاللار و باشقا قایناقلار بو ۵۰۰ ایللیک دورانی قارانلیقلاردا چیخاریب گون ایشیغینا سالیر. البتده هخامنشلر تاریخینده ده دوروم بئله­دیر و یاخین زمانلاردا بیر سیرا ده­ یرلی سندلر الده ائدیلمیشدیر کی حقیقتلری آیدیلیغا چیخاریر. ۱۹۰۹ ایلینده اشکانیلاردان ایراندا دا سکه­لر، سفاللار و بیر نئچه کتیبه­ لر الده ائدیلدی (اوراماناتدا) کی اشکانیلار دیلینده ایدی. بوندان اؤنجه هرنه واریدی ایسه یونانجا و رومجا ایدی. یونانجا قایناقلار ۱۷۱ – ۱۳۸ م.ا یه عاید اولوردو، بو قایناقلار ۲۳۸ – ۲۱۷ م.ا یه عاید اولور.

   پارت دولتی حقینده ایکی نظریه ­یه اشاره ائتمک اولار. بیرینجی استرابون و یوستینوس یازیلارینا اساسن، پارتلاری ساکالاردان یا اسکیتلردن بیلیر، ایکینجی گروپ ونفلاویوس آیانوس(۱۷۹ – ۹۰م)، مارکوس تولیوس سیسرون(۱۰۶ – ۴۳ موق) و قلاویوس یوزف(۱۰۰ – ۳۸م) اشکانیلاری بیرینجی اشک­دن یوخ، بلکه بیرینجی تیرداددان باشلاییرلار.

   هله ۱۹۸۰ ایللرینه قدر اشک­ین کیم اولدوغو بیلینمیردی. سونراکی قایناقلار سکّه تانیما و ادبی قایناقلارا آرخالاناراق اشک­ی ساکالاردا یا همان اسکیتلردن بیلدیلر[۴]. اشکانیلارین اورتا آسیا ایله باغلیلیغی دا بو قایناقلار قبول ائدیر. بیر سیرا اشکانی شاهلاری­نین آذربایجانا سیغینمالارینی اساس توتارکن، اونلاری ساکالاردا بیلمه­ یی دوزگون بیلیر، بیر حالداکی یونان و روم قایناقلاری اشکانیلاری ساکالاردان اوزاقلاداراق، اونلارین اصل و نسبینی ده تیرداددان باشلاییرلار. بونلار حتا بیرینجی و ایکینجی اشکی سایا گتیرمیرلر. آنجاق چاغداش آراشدیریجیلار او جمله ­دن دیاکونف و لیوشیتس بو سلسله ­نی ساکالاردان بیلیب و تاپیلان سکه­لری بو سؤزه دانیلماز سند بیلیرلر.[۵]داها بوگون بئله بحثلره سون قویولموشدور و شاهنامه یازانلاری رسوا اولموشلار.

   هله اون ایل اسکندرین اؤلوموندن کئچمه­ میشدی کی اونون یئرینه اوتوران سلوکیلر مدیترانه قیراقلارینا دقت یئتیریب بورادان اوزاقلاشماغا مجبور اولدولار. سلوکیلرین ایچ عصیانلاری دا اونلارین باشین قاتیب و بو یاندان دا بیرینجی اشک قدرتی الینه آلدی. سلوکیلر ۷۰ ایلدن آرتیق ایراندا حکومت سوره بیلمه­دیلر. بیلیریک چوخلو قایناقلار بیرینجی اسکی بربرلردن – ساکالار و اسکیتلردن بیلیبلر. اما علمی آراشدیرمالارین سونوجو گؤسته ­ریر کی ساکالار مدنیت صاحبی اولموشلار و کؤچه ­ری یوخ، بلکه شهرده اوتوران اولموشلار، بیر حالداکی تاریخ اونلاری pradones (یعنی یغماچی) و یا latrines (یول کسن) آدلاییر. ولسکی دئییر حقیمیز وار اشکانی دولتینی یارادانلارا یغماچی دئیه­ ک. همین حالدا آمیانوس مارسلینوس دا ارشکدن دانیشاندا، اونو یول کسنلرین لیدئری کیمی آد آپاریر. استرابون اشکانیلاری قطعیتله ساکالاردان بیلیر و سونونجو آراشدیریجی ولسکی ده چوخلو تحقیقلردن سونرا ساکالیلاردان یا اسکیتلردن اولدوقلارینی شُبهه ائتمیر. اشکانی سکه ­لری ساکا دؤیوشچوسونو الینده کمان – یای و قیراق­سیز بؤرکلرله گؤسترمه­ ده­ دیر. بو تصویرلر اونلارین ساکالاردان اولدوقلاریندا شبهه یاراتمیر. تورکمنستاندان الده ائدیلن سندلر – عشق آبادین ۱۲ کیلومیرلیگینده- بیر متنده سلوکون ائشیگه اوتوردویونو بایرام ائتمکلرینی گؤسته ­ریر. اشکانیلار ۴۷۷ ایل بؤیوک بیر امپراتورلوق قوروب، اؤلکه­ نی تدبیر و دموکراسی ایله اداره ائتمیشلر. آنجاق تکجه ضعفلری اردشیر زمانیندا بیلینیر کی بوتون ایرانی اودا چکیرلر. بوتون فارس تاریخینده اشکانیلارا نسبت نفرت یاغیر. او جمله­ دن شاهنامه ۵ یوزایللیک پادشاهلیغی ۲۳ بیتده بیتیریر و بئله ده دئییر:

چو کوتاه شد شاخ و هم بیخشان

نگوید جهان دیده تاریخشان.

از ایشان جز از نام نشنیده ام،

نه در نامه­ ی خسروان دیده ام!

   بللی­دیر فردوسیه خط وئره ­نلر اشکانیلاری تورکلردن بیلیب و اونون دوشمنچیلیغینی آلولاندیریرلار. عجیب بورادیر کی اسلامی انقلابیمیزدان سونرا بیر یازار حسن شهیدی مازندرانی آدیندا “بررسی­های تاریخی ایران” مجله­ سینده[۶]بئله یازیر: “پس از کشته شدن اردوان پنجم اشکانی در میدان کارزار و لگدمال کردن سرش به وسیله اردشیر بابکان و بکار بستن سوگندی که ساسانیان نیای اردشیر بابکان خورده بود تا از نسل اشکانیان یکی را هم زنده بر جای نگذارد، حتی به نظر می­رسد دودمان ساسانی از یاد و خاطره­ی اشکانیان نیز در هراس بودند زیرا تا جاییکه دستشان می­رسید و در توانشان بود هرگونه آثار بر جای مانده مادی و معنوی دوره­ی اشکانی را نابود کردند”[۸].

   اما  محمدحسن خان اعتمادالسلطنه، ناصرالدین شاه قاجارین وزیری، اوچ جلدلیک اثری اولان “دررالتیجان فی تاریخ بنی اشکان” کتابیندا ساسانیلارین بئله جنایتلرینه اشاره ائدیر[۷].  اعتمادالسلطنه ده اشکانیلاری ساکالاردان، یا اونون اؤز دیلیله دئسک “از ترکان ساکا” بیلیب و ساسانیلارین اونلاردان قالان آبیده­ لری بوتونلوکله آرادان آپارماقلارینی دا اونوتمور و آردیجا دا یازیر: “چنین رفتاری (رفتار ساسانیان با آثار اشکانیان) کمتر در تاریخ دیده شده است”[۸]. همان حالدا، دکتر مشکور دا پارتلارین ساکالی اولدوقلارینا اینانیب و یازیر:   “پارتیها از مردم سکایی بودند و لفظ پارت به زبان سکایی به معنی – تبعید شده- است”[۹].

   اعتمادالسلطنه اؤزونو قاجارلاردان بیلیب، اشکانیلاری ” تورانی” آدلاندیریر. او یئنه یازیر: “ما در پیش با شرح و بسطی تمام نگاشته و مدلل داشته­ ایم که اشکانیان تورانی بوده و مردم ایران آنها را اجنبی می­شمرده و هرگز به نظر مهر و مؤالفت و همجنسی و همشهری در ایشان ندیده اند. در اینجا می­توانیم بگوئیم علت اصلی و باعث و جهت حقیقی انقراض دولت اشکانی همین خارجی بودن آنها بوده، اگرچه اشکال مختلفه چهره نموده است”[۱۲]. او چالیشیر اشکانیلاری افراسیاب نسلینده بیلسین و بئله یازیر: “بزعم برخی از مورخین اعقاب طوایف تورانی که به افراسیاب می­رسد مدتی این حدود را متصرف بودند و آنها را “مارد” یا “مرد” می­گفتند”(همان منبع، ص۱۱). اعتمادالسلطنه اشک­ی داغستان اهلیندن بیلیب و دربندلی ساییر. (همان، ص۴۵) و آرتیریر: “چون اشک اول مردی دانا بود می­دانست که با وجود عدم نژاد خاندان شاهی و ترک بودن سلطنت، تمام ایران را پارسیان باو نخواهند گذاشت و تمکین او نخواهند کرد..”(همان).

بو یازار، اؤزونو تاریخ علمینه عالم بیلیب و حضرت آدمدن بو گونه قدر یازماغا چالیشیر. او یازیر: :”مردم روی زمین سه شعبه­اند: شعبه­ای اولاد سام و شعبه­ای اولاد حام و شعبه سیم فرزندان یافثند و سام و حام و یافث پسران نوح علیه السلام بوده ­اند و یکی از شعب ثلاثه که فرزندان یافث باشند، “اسکیت” نامیده­اند و بعضی از اهالی فرنگ “اسکیث” را “ائسیت” تلفظ می­نمایند. قوم ائسیت پس از دیری توالد و تناسل و تکثر اولاد و احفاد قبایل و سلاسل عدیده کثیره تشکیل دادند. یکی از آن قبایل طایفه “پارث” است که سلاطین معروف اشکانی از آن طایفه بوده اند”[۱۳]. البته اعتمادالسلطنه سؤزلری بورادا بیتمیر، بلکه تورکلرین ایراندا اولدوقلارینی دا یازیر: “بیشتر از ۲۴۰۰ سال است که پارثها از اسکیثهای تورانی جدا شده و به ایران آمده، چه داریوش اول در سال پانصدوبیست و یک قبل از میلاد جلوس کرده و حالا دو هزار و چهارصد و یازده سال شمسی از سال جلوس او می­گذرد و در آنوقت چنانکه ذکر شد مملکت و طایفه پارت در ایران وجود داشته و تا سه هزار و چهارصد سال هم تاریخ این واقعه را – یعنی آمدن پارتها را به ایران می­توان پیش برد و آن به اعتبار قول مالالا است که شرح دادیم”[۱۴] . البتده بونو دا دئمک گره کدیر کی بیر سیرا یازارلار او جمله­دن محمد جواد سجادیه و نادر بیات کیمیلر چالیشیرلار تورانلی­لاری و ایرانلیلاری قارداش و بیر نژاددان بیلسینلر.[۱۰]

   آنجاق پارتلارین تورک کؤکلو اولدوغو بوتون آراشدیریجیلارین قبول اولدوغو بیر قونودور. پارتلار اؤز خاقانلارینی ارشک یا اشک دئییردیلر. ارشک ایکی تورک سؤزجویودور بیری ار، همان آلپ سؤزجویو اولاراق ایگید و اوره­کلی معناسیندادیر و شاهلارین آدلاری­نین ابتداسیندا گلیر و بیری ده شک یا شق ، ساک و ساق دیر کی بوگون ساغ معناسیندادیر. “س” و “ش” حرفلرینه بیر – بیرینه تبدیل اولار. ساک، شاک، همان ساکالار دئدیگیمیز ائل آدی دیر. عرب و فارس تاریخچیلری اولان: طبری، مسعودی، بیرونی، حمزه اصفهانی، مقدسی، مسکویه، ابن اثیر، حمداله مستوفی، میرخواند و… اشک کلمه­سینی اشغ، اشج و جمع حالینی اشکان، اشجان و اشغان کیمی یازمیشلار. تورکجه­ده “ان” جمع علامتی دیر و اشک “ان” ایله جمع باغلاناراق اشکان شکلینه دوشموشدور. بیر حالداکی فارسیجادا همین کلمه بیرده باشدان جمع باغلانیب اشکانیان شکلینه دوشموشدور.

   اشکانیلارین شاهلاری ۲۹ کیشی بللی دیر.

  ۳۳۴ ایلیندن ۳۲۳ میلاددان قاباق اسکندر مقدونی ایرانی آلیر و سلوکیلر اسکندرین یئرینده اوتورورورلار.

۲۵۰ م.ق آندرا گوراس پارتلاردا و دیودوتوس باتیدا استقلال هواسی چالیرلار

۲۳۸ م.ق   بیرینجی اشک پارت اؤلکه­ سینی یارادیر

۲۰۸ م. ق  ایکینجی اشک

۱۷۱ م .ق بیرینجی مهرداد، اشکان استبدادی

۱۲۳ م.ق   ایکینجی مهرداد،  نیسا شهری­نین یارانماسی ترکمنستاندا

۵۷ م.ق    ایکینجی اورود ۳۹ م.ق    دؤردونجو فرهاد روملارین چارتلاردان سیناغی

۱۱ م.س  ایکینجی اردوان دوم – پارتلارین حماسه یاراتما زمانی و هنر چاغی

۴۲م.س   سلوکیه شهری آلینیر

۵۱ – ۸۰م    بیرینجی بلاش اشکان دلینده سکه وورما و یونان دیلی نین آرادان گؤتورولمه سیی

۱۰۸ م   ترایانوس امپریاسی نین یوروشلری

 ۱۴۸-۱۹۰م   دؤردونجو بلاش پارت یوروشلری، طاعون نوخوشلوغو، روم غلبه ­سی

۱۹۱-۲۰۶   بئشینجی بلاش پنجم  –  پارت دولتی­نین ضعیفلشمه­ سی

۲۰۷-۲۲۱م   آلتینجی بلاش – روم سیناغی، داخلی عصیانلار

   دؤردونجو اردوان – بالاشین قارداشی اونا عصیان ائدیر

۲۲۰ الی ۲۲۶   اردشیر، ساسان نوه­سی، پارسی آلیر و ساسانی سلسله­سی باشلانیر.

   پارتلارین مدنیتی حقینده دانیشماق بوگون ساده­دیر. بیر حالداکی بوندان اؤنجه اونلاری همیشه کؤچه­ری ائلاتلار بیلمیشلر و ولسکی دئمیشکن: بوگون اشکان مدنیتی الده ائدیلن قایناقلار اساسیندا، هخامنشلرله برابر بیر مدنیت صاحبی اولموشلار. بو یئنی قایناقلار پارتلارین دال قالمیش ائللر اولدوغو نظریه­سینی باطل ائدیر[۱۱]. آنجاق هخامنش ایله ساسانیلار آراسیندا اولان پارتلار، اونلاردان هئچ ده آلچاق سویه ­لی اولمامیشلار، ولی ساسانیلار دوشمنچیلیگی اونلارین بوتون اثرلرینی آرادان آپارمالاری بؤیوک ضایعه­لر یاراتمیشدیر و بوگون الیمیزی کسیک قویموشدور[۱۲]“.

   اعتمادالسلطنه چین ائلچیسی­نین پارت اؤلکه­سینده وئردیگی راپورتلارا آرخالاناراق، ۱۲۶م.ق پارتلارین بؤیوک گمیلریندن دانیشیر و آهو دریسی اوزه­رینده یازیلان یاقیلاردان آد آپاریر[۱۳]. هابئله پارت شاهلاری­نین عکسی سکه­لرده ضرب اولونماسی دا باشقا بیر مدنیت صاحبی اولدوقلارینی گؤسته­ ریر. اونلارین یازی خطی چین الفباسی ترسینه یوخاریدان آشاغیا یازیلیردی[۱۴].

   اشکان دؤرونده اولان دموکراسی تاریخچیلرین دقتینی اؤزونه چکمیشدیر. اعتمادالسلطنه بو باره­ ده چوخلو فاکتلار گؤسته­ ریر[۱۵]. دکتر زهتابی پارتلاردان قالان سندلری آراشدیریب گؤزل سونوجلار الده ائتمیشدیر[۱۶]

قایناقلار:

م. کریمی، ایران تورک ادبیاتی تاریخی، تهران، ۱۳۹۳، ج ۱، ص ۷۸ – ۹۹٫

۱Geschichte Irans und seiner Nachbarlender

۲) این کتابها در ایران توسط احسان یارشاطر به فارسی ترجمه شد.

۳) پروفسور اقرار علیف، ماد، ترجمه مرتضی ثاقب­فر، تهران، ۱۳۸۳٫

۴)ب.گری، بؤیوک پارت تورک دولتی، استانبول، ۲۰۰۹٫

۵) یوزف ولسکی، شاهنشاهی اشکانی، ترجمه مرتضی ثاقب­فر، ص۶۷٫

۶)مجله “بررسی­های تاریخی ایران، مقاله حسن شهیدی مازندرانی، شماره ۱، سال ۱، صص  ۱۵ و۱۶٫

۷) دکتر جواد مشکور، نگاهی به تاریخ آذربایجان، تهران، ص۴۳۳٫

۸) نادر بیات، تورانیان از پگاه تاریخ تا پذیرش اسلام، تهران، ۱۳۶۷٫

[۱]

[۲] کیکاووس جهانداری،

[۳]  ب. گری، بؤیوک پارت تورک دولتی، استانبول، ۲۰۰۹٫

[۴] ب. گری، بؤیوک پارت تورک دولتی، استانبول، ۲۰۰۹٫

[۵]

[۶]  سال اول، شماره اول، مرداد ۱۳۷۳، صص۱۵-۱۶

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰] محمد علی سجادیه، تبار مشترک ایرانیان و تورانیان، تهران، ۱۳۶۸٫

[۱۱] یوزف ولسکی، شاهنشاهی پارت، ترجمه: مرتضی ثاقب فر، تهران، انتشارات ققنوس، ۱۳۸۳٫

[۱۲] پروفسور اقرار علیف، تاریخ پارت، ترجمه مرتضی ثاقب فر، تهران، انتشارات ققنوس، ۱۳۸۳٫

[۱۳] محمد حسن خان اعتمادالسلطنه، دررالتیجان فی تاریخ بنی اشکان، ۳ جلدی، تهران، ۱۳۰۸، ج ۱، ص۷۷٫

[۱۴] حسن پیرنیا، تاریخ باستان ایران، تهران،۱۳۶۲، ج۳،  ص۲۲۶٫

[۱۵]  همان، ج ۱، س۵۴٫

[۱۶] پروفسور محمد تقی زهتابی، ایران تورکلری نین اسکی تاریخی، تبریز، ۱۳۷۶٫

نظرات

  • آذربایجان

    جورج راویلنسون مورخ و شرق شناس برجسته در مورد اشکانیان می نویسد:
    The utmost that can be safely gathered from these numerous and discrepant notices is the conclusion that the Parthians were felt by the Greeks and Romans who first came into contact with them to be an alien nation, intruded among the Arian races of these parts, having their congeners in the great steppe country which lay north of the Black Sea, the Caucasus, the Caspian, and the Oxus river. These nations were nomadic, uncivilised, coarse, not to any brutal, in their habits ; of a type very much inferior to that of the races which inhabited the more southern regions, felt by them to be barbarians, and feared as a continual menace to their prosperity and civilisation.There is always an underlying idea of dispraise and disparagement whenever a Greek or a Roman calls any race, or people, or custom “Scythic” — the term connotes rudeness, grossness, absence of culture and refinement — it is not perhaps strictly ethnic, since it designates a life rather than a descent, habits rather than blood — but it points to such a life and such habits as have from the remotest antiquity prevailed, and as still prevail, in the vast plain country which extends from the Caucasus, the Caspian, and the mountain chains of the Central Asian regions to the shores of the great Arctic Sea. It is certain that the inhabitants of this tract have belonged, from a remote antiquity, to the ethnic family generally known as Turanian. In the south they are of the T&tar or Turkish type ; in the north, of the Finnish, or Samoeidic Their language is
    agglutinate, and wanting in inflections… The Scythian character of the Parthians, vouched for on all hands, and their derivation from Upper Asia, or the regions beyond the Oxus, furnish a strong presumption of their belonging to the Turanian
    family of nations. This presumption is strengthened by the little that we know of their language. Their names, when not distinctly Persian, which they would
    often naturally be from conscious and intentional imitation, are decidedly non-Arian, and have certain Turanian characteristics….The main argument for^ the Turanian character of the Parthian people is to be found in their physical and mental type, and in their manners and customs.
    ترجمه:
    پارتهای اشکانی توسط یونانیان و رومی ها که با اشکانیان مواجه شده بودند آنها را ملتی بیگانه با آریایی ها یافتند که بین آریایی های این مناطق وارد شده بودند. پارتها شبیه به افراد سرزمین های استپ در شمال دریای سیاه هستند، قفقازها، کاسپین ها، و کسانی که در رودخانه جیحون یا اخوس زندگی می کنند. این ملتها چادرنشین، غیرشهری و غیر متمدن، زمخت، و تاحدودی عادات حیوانی داشتند . تا اندازه ای که بسیار نازلتر از نژادهای ساکن در مناطق جنوبی (آریایی) بودند طوری که توسط آریایی ها بربر احساس می شدند و یک تهدید دائمی برای تمدن و شکوفایی بودند. پارتها شبیه به افراد سرزمین های استپ در شمال دریای سیاه هستند، قفقازها، کاسپین ها، و کسانی که در رودخانه جیحون یا اخوس زندگی می کنند. وقتی رومی ها و یونانی ها ملتی را سکا بنامند چیزی رسوا و خوار در آن نهفته است . سکا چیزی از زمختی و خشونت و فقدان فرهنگ و ظرافت در خودش نهفته دارد. سکا و معنای آن بیش از قومیت و نژاد و خون به عادات خاص زندگی دلالت دارد که از دورترین زمانها در آنجا حاکم بود و هنوز هم در دشتهای وسیع مناطق تا قفقاز و کاسپین و رشته کوههای آسیای مرکزی تا سواحل دریاهای قطبی ساکن هستند. یقین داریم که ساکنین این مناطق از ایام دور و کهن متعلق به اقوام تورانیان است . در جنوب آنها تاتار یا ترک هستند. و در شمال، مثل فنلاند یا سیبری یا ساموئیدی زبانشان التصاقی است و فعل در آنها صرف نمی شود. کاراکتر سکایی پارتیان اشکانی با شواهد زیاد تصدیق می شود و تعلق آنها به آسیای شمالی یا مناطق اطراف رود اخوس یا جیحون یک نظر نیرومند نسبت به متعلق بودن آنها به خانواده ملل تورانی فراهم می سازد. این نظر با توجه به اینکه ما دانش کمی نسبت به آنها داریم تقویت می شود. به عنوان مثال نامهای آنها که کاملا متمایز از نامهای فارسی است، با قطعیت می دانیم که آریایی نیستند و کاراکترهای خاص تورانی را دارا هستند. شاهد اصلی تورانی بودن اشکانیان در اسکلتهای یافته شده از فیزیک جسمی و جمجمه مغز آنها و شیوه و سبک زندگی شان است

    منبع:
    The Sixth Great Oriental Monarchy (Parthian), 1873
    نوشته جورج راولینسون، استاد تاریخ و زبان های باستان دانشگاه آکسفور

  • آذربایجان

    پروفسور راولینسون فرجام کار اشکانیان را چنین تحلیل می کند:
    It was the rule of a vigorous tribe of Tatar or Turkic extraction over a mixed population, chiefly of Semitic or Anan race,and, for the most part, more advanced in civilization than their rulers. Though its organisation was loose, it was not ill -adapted for Orientals, who prefer a flexible system to one wheie everything is “cut and dry,” and are opposed to all that is stiff and bureaucratic. Western Asia must be consideied to have enjoyed a time of comparative rest under the Parthian sovereignty, and to have been as prosperous as at almost any other period of its history.
    ترجمه:
    حکومت اشکانی حکومت یک قوم تاتار و ترک تبار به ملتهای آمیخته و مختلط بویژه نژاد سامی و آریایی است. ملتهایی که در تمدن بسیار پیشرفته تر از حاکمانشان بودند. باوجود اینکه خاستگاه اشکانیان سست ( سکایی ) بود، حکومت آنها برای ملل شرقی بد اقتباس نشده بود. این ملتها یک نظام منعطف را به نظام ساسانیان که عبارت بود از “ببر و بخشکان یعنی نامتغیر و غیرمنعطف” ترجیح می دادند. ملتها با هر آنچه که سفت و سخت و بوروکراتیک بود مخالف بودند. آسیای غربی تحت حکومت اشکانیان نسبتا ارامش را احساس می کرد و ملتهای آسیایی مثل سابق در دوران اشکانیان سعادتمند و مرفه بود
    دین اشکانیان از منظر پروفسور راولینسون:

    It seems probable that, under the Achaemenian Persians, they submitted to the Zoroastrian system, as maintained by the princes of the house of Cyrus from Xerxes downwards but, as this was ceitamly not their own ancestral religion, they cannot be supposed to have been at any time very zealous followers of the Bactnan prophet But, practically, their religious aspirations rested, not on these dim abstractions, but on beings whose existence they could better realise, and whom they could feel to be less remote from themselves
    The actual devotions of the Parthians were rendered to the Sun and Moon, to deities which were supposed to preside over the Royal House, and to ancestral idols, which each family possessed,
    ترجمه:
    محتمل است که اشکانیان تحت پارسهای هخامنشی به نظام زرتشتی گرویده باشند، همان دینی که توسط شاهزاده های خانه کوروش از زمان خشایارشاه به بعد عمل می شد. اما یقینا این دین آبا و اجدادی اشکانیان نیست. آنها هیچ وقت پیرو و تابع پرشور پیامبر بلخ (زرتشت) نبودند. به صورت عملی اشتیاق دینی آنها به انتزاعیات مبهم اهورا مزدا و اهریمن نبود. بلکه به موجوداتی که بیشتر واقعی و محسوس باشند و کمتر از خودشان دور باشد باور داشتند. دین اصلی اشکانیان پرستش ماه و خورشید بود که تصور می شد برکاخ شاهنشاهی مسلط است. آنها به بتهای ابا و اجدادی خود باور داشتند و هر خانواده ای آن را در خانه اش داشت
    راولینسون می گوید وقتی یک نفر از دنیا می رفت اشکانیان به او می گفتند برادر ماه و خورشید

    منبع:
    The Sixth Great Oriental Monarchy (Parthian), 1873

  • آذربایجان

    پروفسور جورج راولینسون در مورد حجاب زنان اشکانی که نمونه ای از آن لباس ها را در موزه انگلیس دیده و عکس آن را در کتاب چاپ کرده، چنین نوشته است:
    The Parthians were jealous of their women, and
    the separation of the sexes was very decided among
    them, The women took their meals, and passed the
    greater portion of their lives, apart from the men.
    Veils were commonly uorn, as in modern Mohammedan
    countries , and it was regarded as essential
    to female delicacy that women, whether married or
    single, should converse freely with no males who were
    not either their near relations or else eunuchs. Adultery
    was punished with extreme seventy , but divorce
    was obtained without much difficulty, and women of
    rank released themselves from the nuptial tie on light
    grounds of complaint, and with little loss of reputation.
    Polygamy was the established rule ; and every
    Parthian was entitled, besides his chief wife, to maintain
    as many concubines as he pleased. Some of the
    nobles supported an excessive number
    ترجمه:
    اشکانیان نسبت به زنانشان بسیار حسود بودند. جدایی زن و مرد بسیار جدی رعایت می شد. زنان در تمام عمر خود جدا از مردان به سر می بردند. انها مثل مسلمانان کنونی چادر و حجاب داشتند. و این برای متانت زن اساسی تصور می شد. زنان چه مجرد باشند و چه متاهل مجاز نبودند آزادانه با مردانی که خواجه یا خویشاوند نزدیکشان نبود، گفتگو کنند. زنا به سختی تمام مجازات می شد. زنان به راحتی می توانستند طلاق بگیرند و حرمت شان پس از طلاق حفظ می شد. تعدد زوجات رایج بود آنها علاوه بر زن خود صیغه های زیادی می توانستند داشته باشند. برخی از اشراف در این مساله افراط می کردند

  • آذربایجان

    نظر پروفسور جورج راولینسون، استاد تاریخ و زبانهای باستان در دانشگاه آکسفورد راجع به پارتهای اشکانی چنین است:

    The utmost that can be safely gathered from these numerous and discrepant notices is the conclusion that the Parthians were felt by the Greeks and Romans who first came into contact with them to be an alien nation, intruded among the Arian races of these parts, having their congeners in the great steppe country which lay north of the Black Sea, the Caucasus, the Caspian, and the Oxus river. These nations were nomadic, uncivilised, coarse, not to any brutal, in their habits ; of a type very much inferior to that of the races which inhabited the more southern regions, felt by them to be barbarians, and feared as a continual menace to their prosperity and civilisation.There is always an underlying idea of dispraise and disparagement whenever a Greek or a Roman calls any race, or people, or custom “Scythic” — the term connotes rudeness, grossness, absence of culture and refinement — it is not perhaps strictly ethnic, since it designates a life rather than a descent, habits rather than blood — but it points to such a life and such habits as have from the remotest antiquity prevailed, and as still prevail, in the vast plain country which extends from the Caucasus, the Caspian, and the mountain chains of the Central Asian regions to the shores of the great Arctic Sea. It is certain that the inhabitants of this tract have belonged, from a remote antiquity, to the ethnic family generally known as Turanian. In the south they are of the T&tar or Turkish type ; in the north, of the Finnish, or Samoeidic Their language is
    agglutinate, and wanting in inflections… The Scythian character of the Parthians, vouched for on all hands, and their derivation from Upper Asia, or the regions beyond the Oxus, furnish a strong presumption of their belonging to the Turanian
    family of nations. This presumption is strengthened by the little that we know of their language. Their names, when not distinctly Persian, which they would
    often naturally be from conscious and intentional imitation, are decidedly non-Arian, and have certain Turanian characteristics….The main argument for^ the Turanian character of the Parthian people is to be found in their physical and mental type, and in their manners and customs.
    ترجمه:
    پارتهای اشکانی توسط یونانیان و رومی ها که با اشکانیان مواجه شده بودند آنها را ملتی بیگانه با آریایی ها یافتند که بین آریایی های این مناطق وارد شده بودند. پارتها شبیه به افراد سرزمین های استپ در شمال دریای سیاه هستند، قفقازها، کاسپین ها، و کسانی که در رودخانه جیحون یا اخوس زندگی می کنند. این ملتها چادرنشین، غیرشهری و غیر متمدن، زمخت، و تاحدودی عادات حیوانی داشتند . تا اندازه ای که بسیار نازلتر از نژادهای ساکن در مناطق جنوبی (آریایی) بودند طوری که توسط آریایی ها بربر احساس می شدند و یک تهدید دائمی برای تمدن و شکوفایی بودند. پارتها شبیه به افراد سرزمین های استپ در شمال دریای سیاه هستند، قفقازها، کاسپین ها، و کسانی که در رودخانه جیحون یا اخوس زندگی می کنند. وقتی رومی ها و یونانی ها ملتی را سکا بنامند چیزی رسوا و خوار در آن نهفته است . سکا چیزی از زمختی و خشونت و فقدان فرهنگ و ظرافت در خودش نهفته دارد. سکا و معنای آن بیش از قومیت و نژاد و خون به عادات خاص زندگی دلالت دارد که از دورترین زمانها در آنجا حاکم بود و هنوز هم در دشتهای وسیع مناطق تا قفقاز و کاسپین و رشته کوههای آسیای مرکزی تا سواحل دریاهای قطبی ساکن هستند. یقین داریم که ساکنین این مناطق از ایام دور و کهن متعلق به اقوام تورانیان است . در جنوب آنها تاتار یا ترک هستند. و در شمال، مثل فنلاند یا سیبری یا ساموئیدی زبانشان التصاقی است و فعل در آنها صرف نمی شود. کاراکتر سکایی پارتیان اشکانی با شواهد زیاد تصدیق می شود و تعلق آنها به آسیای شمالی یا مناطق اطراف رود اخوس یا جیحون یک نظر نیرومند نسبت به متعلق بودن آنها به خانواده ملل تورانی فراهم می سازد. این نظر با توجه به اینکه ما دانش کمی نسبت به آنها داریم تقویت می شود. به عنوان مثال نامهای آنها که کاملا متمایز از نامهای فارسی است، با قطعیت می دانیم که آریایی نیستند و کاراکترهای خاص تورانی را دارا هستند. شاهد اصلی تورانی بودن اشکانیان در اسکلتهای یافته شده از فیزیک جسمی و جمجمه مغز آنها و شیوه و سبک زندگی شان است
    تا به حال دقت نکرده بودم که ویل دورانت وقتی از مادها صحبت می کند از ماد بزرگ صحبت می کند نه ماد کوچک که به ماد آتروپاتگان در نوشته های استرابون معروف است
    پروفسور راولینسون جایگزین شدن ترکهای اشکانی با ساسانیان را چنین توصیف کرده است:
    It is certain that among the principal changes consequent upon the success of the Persians was a religious revolution in Western Asia. the substitution for Parthian tolerance of all faiths and worships, of a rigidly enforced uniformity in religion, the establishment of the Magi in power, and the bloody persecution of all such as declined obedience to the precepts of Zoroaster.

    ترجمه:
    یکی از تغییرات اصولی که با پیروزی پارس ها به وقوع پیوست انقلاب مذهبی در غرب آسیا بود. جایگزین شدن مدارای پارتهای اشکانی نسبت به تمام دین ها و پرستش ها با یکدستی دینی تحمیلی است. استقرار روحانیان در قدرت است و یک تفتیش دینی خونین نسبت به تمام افرادی که به باور زرتشتی گردن ننهند
    پروفسور راولینسون فرجام کار اشکانیان را چنین تحلیل می کند:
    It was the rule of a vigorous tribe of Tatar or Turkic extraction over a mixed population, chiefly of Semitic or Anan race,and, for the most part, more advanced in civilization than their rulers. Though its organisation was loose, it was not ill -adapted for Orientals, who prefer a flexible system to one wheie everything is “cut and dry,” and are opposed to all that is stiff and bureaucratic. Western Asia must be consideied to have enjoyed a time of comparative rest under the Parthian sovereignty, and to have been as prosperous as at almost any other period of its history.
    ترجمه:
    حکومت اشکانی حکومت یک قوم تاتار و ترک تبار به ملتهای آمیخته و مختلط بویژه نژاد سامی و آریایی است. ملتهایی که در تمدن بسیار پیشرفته تر از حاکمانشان بودند. باوجود اینکه خاستگاه اشکانیان سست ( سکایی ) بود، حکومت آنها برای ملل شرقی بد اقتباس نشده بود. این ملتها یک نظام منعطف را به نظام ساسانیان که عبارت بود از “ببر و بخشکان یعنی نامتغیر و غیرمنعطف” ترجیح می دادند. ملتها با هر آنچه که سفت و سخت و بوروکراتیک بود مخالف بودند. آسیای غربی تحت حکومت اشکانیان نسبتا ارامش را احساس می کرد و ملتهای آسیایی مثل سابق در دوران اشکانیان سعادتمند و مرفه بود
    دین اشکانیان از منظر پروفسور راولینسون:

    It seems probable that, under the Achaemenian Persians, they submitted to the Zoroastrian system, as maintained by the princes of the house of Cyrus from Xerxes downwards but, as this was ceitamly not their own ancestral religion, they cannot be supposed to have been at any time very zealous followers of the Bactnan prophet But, practically, their religious aspirations rested, not on these dim abstractions, but on beings whose existence they could better realise, and whom they could feel to be less remote from themselves
    The actual devotions of the Parthians were rendered to the Sun and Moon, to deities which were supposed to preside over the Royal House, and to ancestral idols, which each family possessed,
    ترجمه:
    محتمل است که اشکانیان تحت پارسهای هخامنشی به نظام زرتشتی گرویده باشند، همان دینی که توسط شاهزاده های خانه کوروش از زمان خشایارشاه به بعد عمل می شد. اما یقینا این دین آبا و اجدادی اشکانیان نیست. آنها هیچ وقت پیرو و تابع پرشور پیامبر بلخ (زرتشت) نبودند. به صورت عملی اشتیاق دینی آنها به انتزاعیات مبهم اهورا مزدا و اهریمن نبود. بلکه به موجوداتی که بیشتر واقعی و محسوس باشند و کمتر از خودشان دور باشد باور داشتند. دین اصلی اشکانیان پرستش ماه و خورشید بود که تصور می شد برکاخ شاهنشاهی مسلط است. آنها به بتهای ابا و اجدادی خود باور داشتند و هر خانواده ای آن را در خانه اش داشت
    راولینسون می گوید وقتی یک نفر از دنیا می رفت اشکانیان به او می گفتند برادر ماه و خورشید

  • آذربایجان

    پروفسور جورج راولینسون در تحلیل زبان شناختی نامهای اشکانی می نویسد:
    Some positive arguments in favour of the Turanian
    origin of the Parthians may be based upon their names.
    the Parthians affect, in their names, the termination
    -ac or -ak, as, for instance, in Arsac-es,
    Sinnac-es, Parrhaces, vasaces, Sanatraeces, Phraataces,
    &c.
    —a termination which characterises the primitive
    Babylonian, the Basque, and most of the Turanian
    tongues.
    The termination -geses, found in such names
    as Volo-geses, Abda-geses, and the like, may be compared
    with the -ghiz of Yenghiz.
    The Turanian root
    annap, ‘ God,’ is perhaps traceable in Amm-inap-es.
    If the Parthian ‘ Chosroes ’ represents the Persian
    ‘ Kurush ’ or Cyrus, the corruption which the word has
    undergone is such as to suggest a Tatar articulation.
    ترجمه:
    برخی دلایل مثبت در تورانی بودن پارتها یا اشکانیان مبتنی بر نامها و اسامی انهاست.پارتها نامهای شان به آک یا آس ختم می شود ، به عنوان مثال در آرشاکس، سیناکس، پارهاکس، واساکس، ساناتاراکس، فراتاکس، و غیره. این حروفات ختم شده اسامی نمایانگر ویژگی بابلی، باسک و غالب زبانهای ترکی است. اسامی اشکانی که به – قیز ختم می شوند در نامهایی چون ولوگیز یا آبداگیز یا غیره قابل مقایسه با قیز در یانگیز یا چنگیز و غیره است. ریشه تورانی آناپ ، خدا قابل مشاهده در آمیناپس می باشد.اگر نام خسروس نمایانگر نام فارسی کوروش یا سیروس است این تغییر یافتگی نام نشانگیر بیان تاتاری نام کوروش است.
    راولینسون همچنین به اوستا اشاره کرده که پارت ها را جزو نام آریایی ها طبقه بندی نکرده و این نشانه غیر آریایی بودن پارتهاست
    منبع:
    The Sixth Great Oriental Monarchy (Parthian), 1873;

ارسال دیدگاه