هفت سین و تقویم ۱۲ حیوانی از آداب و رسوم ترکان است.

هفت سین دئییمی فارسلاردا بیر جعلی اصطلاح دیر و تورکلرین دبلرینده اولا ن یئنی ایلین سفره سینه توپلایان “تانری نین برکت لریندن یئددی سین دوزمک” عبارتیندن تکجه “یئددی سین” گؤتورموشلر و اونو فارسیجایا چئویرمیشلر و “هفت سین” دئمیشلر.

بیرینجی ایراد بونا بودور کی: یئددی “سین” ایله باشلاماق اولان آدلار، اسلامدان سونرا و عرب الفباسی ایله دئمک دیر.

ایکینجی: سین حرفی ایله باشلانان اسم لر اسلامدان سونرا، بلکه ده ۵ و ۶جی ایوزایللرده فارسیجایا گلمیشدیر، اسلامدان اؤنجه سیب، سرکه، سمنو و باشقا اسم لر فارسیجادا نه اولدوغونو بوگون فارس ادیبلری ده بیلمه ییرلر.

اوچونجو: تورکلر یئنی ایل اوچون آچدیقلاری سفره ده بالیق، یومورتا و باشقا تانری نین یئمیشلریندن قویدوقلاری فارسلارین هفت سین سفره سینده نه فلسفه سی اولدوغونو بیلمه ییرلر. اؤزلری ده دئییرلر کی هفت سین سفره سینده بالیق یوخدور. بیر حالداکی تورکلرین سفره سینده سو و بالیق ایلک یئرده دایانیر. فارسلار “سین” اکی نی گؤتورموشلر و اونا یئددی یئمیش – سین حرفی ایله باشلانان میوه لری ییغمیشلار!؟

دؤردونجو: فارسلارین سفره سینده اولان یومورتا دا، سین حرفی ایله باشلانمیر. بو گؤسته ریر کی هفت سین سفره سی اونلارین دئییلدیر و تورکلردن آلینما بیر عنعنه دیر.

ایندی گلین بو تانری نین برکت لریندن یئددی سینی تانییاق. بونو بیلیریک بو یئددی برکت تورکلرین آراسیندا ان قدیمدن موجود اولاراق درین بیر عنعنه لره باغلیدیر و بونلار عبارتدیرلر:

  تانری‌نین برکت لردن یئدی سین (هفت تا از برکت های خدا)

۱ شمع، اود و ایشیق معناسینی داشییان، آذربایجان ان اسکی زمانلاردان “اودلار یوردو” آدلانیردی و آینا ایله قرآن اسلامدان سونرا شمعین یانیندا گؤگ (گؤی) برکتی تانینیر.

۲   سو و بالیق – سو حیاتین قایناغی و گؤی برکتی ساییلیر و اود ایله برابر سو دا سفره ده قویولماسی گره کیر.

۳    بوغدا (و حتا سایر حبوبات) – یئر برکتی و بوللوق سیمگه سی

۴  یومورتا – حیوان دان الده ائدیلن برکت

۵  آلما – آغاج و اکینچی لیک برکتی

۶   سکه، آلیش – وئریش برکتی

۷  سبزه – گؤیَرمک برکتی برکت و گؤیرمه سیمگه سی

بئله لیکله گؤرونور فارسلار بو سفره بزه مه یی تورکلردن آلمیشلار، آنجاق یانلیش ترجمه ائده رک یئددی سین ترکیبینی هفت سین دوشونموشلر. بیر حالداکی بیلیرسینیز سین حرفی عربلردن آلینما الفبادا موجوددور. اسلامدان اؤنجه بو رسم فارسلاردا اولا بیلمزدی. تورکلرده یئددی سین اصلا یازی و الفبایا باغلی بیر ترکیب و یا حرف دئییلدیر.

   آنجاق عالیم لر دئییرلر کی بو سفره ده اولان یئمیش و تانری نین برکتلری قیشین سون گونلرینده چتین تاپیلار و تورکلر اونا گؤره تانرییا تاپینماق اوچون یئر و گؤی برکتلرینی سایغیلامیش و ایلین یئنیلشمه سی گون اونلاری بیر سفره یه توپلایارلار. برکتی تکمیل ائتمک اوچون ده “دولما” پیشیرَرلر. بیلیرسینیز دولما غذاسیندا بو برکتلرین هامیسی واردیر، حبوبات، گؤوه رنتی، یومورتا، حتا بالیق اتی ده اوندا موجود اولار. ایل تحویل اولاندا دولما قایناماق حالیندا اولارکن، او ایل برکت لی بیر ایل ساییلار. بو دب و عنعنه بوگون تبریزده قالماقدادیر و اصیل عائیله لر، بو عنعنه نی جانلی صورتده یئرینه یئتیرَرلر.

بونو دا آرتیرماق لازیمدیر کی ایل سایار (تقویم) ایلک دؤنه تورکلردن قالما بیر عنعنه دیر. بیر ایلی ۱۲ آیا بؤلمک، هر آی ۳۰ گون اولدوغو دا تورکلردن قالما بیر تقویم دیر. حتا ۱۲ ایل بیر دؤوره ساییلما و هر ایل بیر حیوان آدی ایله باغلانماسی دا تورکلره عاییددیر. بو اون ایکی ایل اوچون ده مته خان – ۱۷۰ ایل میلاددان اؤنجه تورک امپراتوروندان قالما بیر تقویم دیر و بوگون هله ده فارسلار ایچینده دیری قالیر. اورخون کتیبه لرینده – ۱۳۵۰ ایل بوندان اؤنجه یازیلدیغینا گؤره، بو تقویم تورکلر آراسیندا ایشله نیرمیش. تورک عالیمی ابوریحان بیرونی ده بو تقویمه اشاره ائدیر و محمود کاشغری ده دیوان لغات التورک اثرینده اونو ایضاح ائدیر. ۱۲ آی اساسیندا ۱۲ ایل ده ترتیب وئریلیر. تورکلر هر ۱۲ ایلی بیر دؤوره بیلیرلر. انسان عمرونو ده ۱۲ ایللیک دؤوره لره بؤلورلر. ۱۲ ایل اوشاقلیق دؤورانی، ۱۲ ایل یئنی یئتمه لیک دؤورانی، ۱۲ ایل گنج لیک دؤورانی، ۱۲ ایل کیشی و یا قادینلیق دؤورانی، ۱۲ ایل عاهیللیق دؤورانی، ۱۲ ایل قوجالیق دؤورانی ساییلیر. بئله لیکله ۱۲، ۲۴، ۳۶، ۴۸، ۶۰ و ۷۲ ایل انسان عمرونون دؤوره لری ساییلیر.

آنجاق ایللرین هر بیری بیر حیوان آدینا قویولموشدور. تاریخده اوخویوروق مته خان – تورک امپراتورو ۱۷۰ ایل میلاددان اؤنجه “ایلا چایی” نین اورتاسینا گئدیر و ۱۲ حیوانی گمی دن بوشلاییر و هر حیوان تئز ساحیله چاتارسا اونون آدی ترتیب ایله ایللرین آدینا قویولور و جالب بوراسی دیر کی سیچان هامیسیندان اوّل قورولوغا چاتیر و بئله لیکله ۱۲ دؤوره نین ایلک ایلی سیچان (سیچقان) ایلی آدلانیر. سونرا اود (اینک) ایلی، آردیجا بارس (پلنگ) ایلی، ۴ – دووشان ایلی ۵ – لوی (نهنگ) ایلی، ۶ – ایلان ایلی، ۷ – یونت (آت) ایلی، ۸ – قویون ایلی، ۹ – بیجین (میمون ) ایلی، ۱۰ – تویوق ایلی، ۱۱ – ایت ایلی، ۱۲ – تونغوز (خوک) ایلی.

بو تقویم ایراندا سلجوقی لر زامانیندا مرسوم اولور، آنجاق صفوی دؤورونده رسمی صورتده تاریخه ده داخیل اولور. آما پهلوی زمانیندا بو تقویم ایراندا یاساقلانیرسا دا، خالق ایچینده اؤزو یئر آچیر و انقلابدان سونرا یئنه اورتایا گلیر. تعجب یئری بودور کی بو ایل (۱۳۹۵) ایلی تویوق ایلی اولاراق، فارسلار اونو “خوروز” آدینا چئویردیلر!.

    طالعه باخانلار و اسطرلاب سالانلار ایللر بویو بو حیوانلار اساسیندا انسانلارین آلین یازیلارینی ده تفسیر و تعبیر ائدیرمیشلر. بوگون هله ده فال عنوانی آلتیندا بو تعبیرلر بوتون ایران و ایراندان ائشیکده قالمادادیر.

 

ارسال دیدگاه