چیله ییر آی ایشیغی / علی اورمولونون معاصیر فارس شئعریندن ترجمه لری

دیلچی لر، ادیبلر بیر متنی بیر دیلدن باشقا دیله عئینی ائتکی سی اولاراق چئویرمه یی دوز یازی حاققیندا اولوملو بیلیرلر. بورادا چئویره ن یازارین یازی سایاغینی دوشونه رک اونون یولونو تقلید ائتمک یئتر. بئله بیر ایش گؤره ن باجاریغینی گؤزل بیر چئویری یاپاراق گؤرموش اولور. آنجاق بئله بیر ایش، شعرده اولاماز و گاهدان اولوملو اولماز. بونا گؤره ایتالیالی لار دئمیشلر: Traduttori Traditor ، یعنی “چئویرنلر خائن دیلر”. بو سؤز شعر چئویریمه سینده دوغرودور. نه دنی ده بودور: شعر گاهدان نه قدَر دقتلی اولورسا دا اویغون اولمور و اصلینده اولان دیلده کی شعر اؤز اصلیندن اوزاقلانیر. چونکی شعره اولان ادبیت باشقا دیله چئویرمک داها چتین و بوروشوقدور. حتا گاهدان ان بؤیوک شاعیرلرین چئویریلرینه ده ایراد توتماق اولور.

   مثال گتیره ک: ادگار آلن پو، نون – “زاغ” آدلی شعری نین ملارمه کیمی فرانسانین بؤیوک شاعیرین چئویریسینه ده ایراد وارددیر. شاید ده بونا گؤره دیر کی گاهدان تقلید ائده رک باشقا بیر شعر دئمک اصل شعرین چئویریسیندن داها باشاریلی تانینیر. بونا بیر اؤرنک اولاراق قیتزجرالدین خیام رباعی لری بین انگلیسجه یه چئویری لری دیر.

   بورادا فارسیجادان تورکجه یه چئویرمه نظرده توتولاراق شهریارین “حیدربابایا سلام” اثری نین تورکجه دن فارسیجایا چئویرمه لرینه اشاره ائتمک داها دوزگون ساییلیر. بورادا آز قالا اون چئویری واردیر کی  دوغرودان دوغروسونا بونلارین بیر سیراسی آخیجی و شاعیرانه دیر. اما هئچ بیری حیدربابانین دیرناغینا دا چاتمیر.

   بونون ترسه سی ده وار: حافظ غزللری نین تورکجه ترجمه لری – باشقا دیللردن فرقلی اولمایاراق یئنه ان گؤزه ل شعر حافظین اؤز دیلینده اولان شعرلردیر.

بو ایکی دیلین اؤزه للیکلری، هابئله چئویرنلرین فارسیجادان تورکجه چئویری لری اؤزو اوزون – اوزادی بحث یئری واردیر و آیری بیر یئرده اونا توخونماق اولار. تکجه بیر اؤرنه یی آراشدیرما یئتر.

   آنجاق بورادا بونو دئمک لازیمدیر کی آذربایجان گوجلو شاعیریمیز علی اورمولو بو ایشده ان بؤیوک بیر شاه اثر یارادا بیلمیشدیر. بو اثرده اورمولو ایرانین فارس شاعیرلریندن۳۱ شعری سئچیب و تورکجه یه چئویریبدیر کی خارق العاده گؤزه ل و عئینی حالدا اصلینه یاخیندیر. داها اؤنملی بوراسی دیر کی بو ایشی آذری تورکجه سینده گؤرموشدور. استانبول تورکجه سی اوزه رینده او قده ر علمی و ادبی ایشلر گؤرونوبدور کی بو دیل بوگون دونیانین قاباقجیل ادبیاتلاری ایله یاریشا بیلیر. بئله لیکله استانبول تورکجه سی و آذری تورکجه سی کامل صورتده ایکی باشقا فنومن ساییلیر و آذری تورکجه سینده دیر کی شاعیر فارس شعرینه وفالی قالماسی بؤیوک بیر باشاری ایسته ییر. بو اثرین اوخوجولاری باجارا بیلر جلال خسروشاهی و تورک یازاری اونات کوتلار، فروغ اثرلری نین چئویرمه لرینی اوخویار  و مثلا “ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد” چئوریسینی اورمولونون ترجمه سیله توتوشدورالار. او ترجمه دونیانین ان باشاریلی ترجمه لریندن ساییلاراق، بؤیوک مزیتی بودور کی چاغداش تورک شاعیرلرینی فروغ ایله تانیش ائدیر. عئینی حالدا دیل نحوی مبداء شعردن آیریلماغینی و آرا آچماسینا سبب اولور – و گره ک اولسون ده – اما اورمولونون شعری آذری تورکجه سی نین نحو اؤزه للیکلری و شاعیرین هر ایکی دیله باشاریسی سبب اولور آذری تورکجه سی کیمی یارانسین و بو سؤز تکجه فروغ شعرلرینده یوخ، بلکه نیما و سهراب سپهری شعرلرینده ده دوزدور. بونلارین هر اوچونون دیلی ساده دیر و بلاغی صنعتلره اویمورلار. اول اخوان و شاملونون شعرلری – بیرینجی خراسان شعری نین اؤزه للیک لرینی شعرینه گتیرمیش و شاملو عروض و بدیع، معنا و بیان و باشقا هنرلری شعرینده یارادیبدیر. بونونلا بئله، اورمولو ان گؤزه ل یوللارلا بو ایکی شاعیرین اثرلرینی ان دوغرو و اصیل شعر کیمی چئویرمه نی باجارا بیلمیشدیر.

   بورادا بیر باشقا نوکته یه ده اشاره گره کدیر. قاباقجا دئدیگیمیز کیمی آذری تورکجه سی آکادمیک صورتده ایشلنمه میش و اؤز ضیالیلارین الده ائتمیش، بئله لیکله هر یازارین و هر شاعیرین اؤزونه مخصوص اصطلاحلاردان یارارلانا بیلیر. گاهدان یئرلی دئییم لردن بهره آپاریر. بورادا “اورمولو” سوم شخص مضارع ایشه آپاراراق اونون دیل اوستونده دریندن تانیش اولدوغو و ایشلتدیگینی گؤسته ریر.

   بونو دا خاطیرلایاق فرانسه، ایتالیا و اسپانول دیللری بیر زامانلار لاتیندن آیریلمیش دیل ساییلیر و او دیللره یازیلمایا شدید اعتراضلار اولوردو. دانته او شاعیرلردن دیر کی بو اعتراضلاری جانینا آلاراق بو یولدا چالیشمادان واز کئچمه دی. دئمک اولار “اورمولو” دا بئله بیر آغیر تکلیفی بوینونا آلاراق بو باشارینی اؤزوندن گؤسترمه ده دیر.

   “اورمولو” بو چئویرمه لر ایله بؤیوک باشاری الده ائتمیش و دیلیمیزین چاغداش دورومونا بؤیوک هدیه لر قازانمیشدیر. هر شاعیر اؤز یارادیجیلیغیندا اوچ بؤیوک خدمتی یارادیر: دیل، دوشونجه و دویغو.

   شاعیرین بیرینجی ایشی و تکلیفی دیل اوزه رینده دیر. او دیله دریندن تانیش اولماسی ایله برابر، دیلده یئنی لیک یاراتماق، دیلی گوجلندیرمک و دیلی گؤزللشدیرمک بوینوندادیر. عئینی حالدا، شاعیر دوشونجه سیز اولارسا، دئمه یه سؤزو یوخدور. بئله اولدوقدا شاعیرین عادی جماعتدن آرتیق بیلیگه مالیک اولدوغو، یئنی سؤزلری اوره یینده اولدوغو، تازا تاپینتیلار اله گتیردیگی گره کلی دیر. آنجاق شاعیرین اصیل تکلیفی بو تاپینتیلاری و الده ائتدیک لرینی بدیعی صورتده اوخوجولارینا چاتدیرماقدیر. هنر سویه سی و صنعت یولو ایله اوخوجولارا دقت، اوره ک تمیزلیگی، صفا یاراتماقلا اوخوجونو ده ییشدیرمک و اونو یئنی بیر یولا چکمک گوجو و هنری اولمالی دیر. شاعیرده بو اوچ هنر و باجاریق اولورسا قالارغی بیر شاعیر اولور.

   “اورمولو” ائتکی بوراخان بیر شاعیردیر؛ او، آنادیلینه دریندن تانیش دیر؛ دیلین گیزلی بوجاقلارینی تانییر؛ بوتون اؤزه للیک لریله تانیشدیر. اونون یانیندا اجتماعی دردلری و خالق وارلیغینی یاخشی تانییر. او خالق ایچینده باش قالدیراراق دردلری ده ایلیک لرینه قده ر آلمیش و سون درجه خالقینا اوره ک باغلایان بیر انسان سئور شاعیردیر. او، آنالارین محبتی نی، آتالارین غرورونو، بالالارین نیازلارینی دویور؛ توپلومدا آشاغی قاتلارین دردلرینی، یوخسوللارین نیسگیل لرینی، انسانلارین آرزولارینی تانییر؛ اونلارا حؤرمت بسله ییر؛ بؤیوک – کیچیک آراسیندا اولان اجتماعی دبلری و سایغی لارا حؤرمتله یاناشماغی بیلیر. دئمک اولور او، توپلومون بوتون وارلیغی ایله ایلگیده دیر و اونلارلا صادق قالماغی دوشونور. نهایت اونون گؤزه ل – بدیعی استعدادی یاردیمینا چاتاراق، درین دوشونجه لرینی گؤزه ل قلمی ایله جانلاندیریر و شعره چولقاییر. اونون قلمیندن یارانان، سوزوب کاغیذ اوستونه گلن چاغداش ادبیاتیمیزین شعری ساییلیر. اونون یاراتدیغی شعرلر، معاصیر شعریمیزین ان گؤزه ل اؤرنک­لری اولور.

   بئله بیر شاعیر چئویرمه یه اوز گتیردیگی فارس ادبیاتی نین نهنگ شاعیرلری توشلاییر. شوبهه سیز نیما، شاملو، اخوان، فروغ و سهراب سپهری، فارس چاغداش ادبیاتی نین زیروه سینده دایانان شاعیرلری دیر. هر بیری نین دیل اؤزه للیک لریله فارس ادبیاتینی بزه ییب و زمانه میزین شعریتی نی یاراتمیشلار. بونلارین شعرلری نین ان درین، زنگین شعرلرینی سئچه رک، گؤزه ل چئویری لریله چاغداش آذربایجان دیلینه هدیه وئرمیشدیر. بو اثر بو باخیمدان چوخ ده یره مالیکدیر.

 آردی وار. . .

ارسال دیدگاه