ثریا بخشی(آیلار) / م. کریمی

سیمای فرهنگی زنگان

روزنامه صدای زنجان ۲۶/۱/۹۷

   ثریا بخشی جزو شاعران ترکی گوی زنگانی است که با دفتر شعرش با عنوان “سنه خاطیر” و ارائه اشعار ماندگار و زیبا مطرح شده است. این دفتر نخستین اشعار او را دربر می گیرد و اما دومین دفتر شعر او “عشق الیفباسی” دارای اشعار روان و زیباتری هست. آنچه ما را علاقمند خوانش این اشعار می سازد استفاده ی وی از ظرایف و نکته های شعر معاصر زنگان است. اشعار او توسط بسیاری از آشیقهای منطقه و یا صحیحتر بگوییم تمامی آذربایجان با آهنگهای متنوع و زیبایی خوانده می شود. با روحی سرشار از انساندوستی و وطن پروری وارد جرگه ی شعر و ادب شده و در راه کسب مهارتهای ادبی از هیچ تلاشی رویگردان نیست و تمام هم و غم خود را صرف ارتقای شعری خود می سازد. وی یکی از شاعران تاثیرگذار منطقه و در ردیف شاعرانی چون حکیمه بلوری، آزاده دارائی و دیگران قرار دارد. او در انجمنهای ادبی استان و منطقه فعال بوده و در تشکیل محافل ادبی نیز جزو نخستینها بشمار می آید. علاوه بر شعر و شاعری، مشوّق بسیاری از هنرمندان عرصه­ی موسیقی بوده و اشعارش توسط آنها به ترانه هایی ماندگار تبدیل شده اند.

   در اشعار این شاعره ی توانمند، فرهنگ غنی زنگان با تمام زیر و بم خود – از داستانها گرفته تا ترانه های عامیانه متبلور است. او گردآوری بایاتیلار، لایلالار، و آتالار سؤزو را در کل بر عهده گرفته و ماتریالهای فراوانی به ثبت و ضبط رسانده است و در فعالیتهای ادبی در این عرصه نیز هیچ کوتاهی نکرده است. مواد گردآوری شده ی او در مجلات چندی تحت عنوان “زنگانین یئرلی بایاتیلاری”، “زنگانین آتالار سؤزی” و غیره در نشریه ی بین المللی “ائل دیلی و ادبیاتی”، همچنین در “فصلنامه آذری” به چاپ رسیده است. کتاب آتالار سؤزو از ایشان که شامل بیش از ۱۰ هزار ضرب المثلهای ترکی است آماد ه چاپ می باشد.

    فرهنگ شفاهی مردم، خمیرمایه ی اشعار و سروده های “آیلار” را تشکیل می دهد. د استانهای، ترانه ها، آداب و رسوم در جای جای دفترهای شعر او بکار گرفته شده اند. داستان سارای از جمله موضوعات اصلی شعر اوست. در شعری با الهام از همین داستان، خطاب به سارا چنین می سراید:

ساراجان گل الیمه وئر الینی،

آی گؤزه­ل سئومه­­ لی سئللر گلینی،

باغلا همت بئلینی

آنادان بیر ده دوغول.

او از سارایی که سمبل نجابت، وفاداری، غیرت و محبت است می خواهد تا دوباره متولد گشته و برای جهانیان راز خود را برملا سازد و آنگاه دوباره در رود غرق شود!

گل آراشدیر نه ­دی غیرت، قیمتی چوخدور محبت،

عشقینی بیزلره اؤیره­ ت،

سونرا دوش چایدا بوغول!

 روح پاک و محبت معنوی، عفت و عصمت سارای، عشق بی نظیرش به خان چوبانی در شعر آیلار جان می گیرد و به صورت زیبایی به ترنم درمی آید. شاعر با پیش کشیدن داستانهایی از این نوع، دوست دارد تا فرهنگ آذربایجانی را مطرح و از آن دفاع کند و در این زمینه بسیار زیبا و توانمند ظاهر می شود. اشعار مندرج در دفتر او با نام “سنه خاطر” بسیار خوندنی و دلنشین است. او در اشعارش زندگی را به درختی تشبیه می کند که از پدر وجود گرفته و سایه اش مادری است و میوه اش نیکی و عشق.

کؤکو ایستک بولاغیندان ایچر سو،

وفادیر ماهنی­سی، فلک­دیر تاری،

ناموسو عشقدیر، دوزلوک اوره­ یی،

گؤوده­سی عمل­دیر، پیسلیک­دیر عاری.

شاعر همواره خطاب به خواننده های شعر خویش، از آنان خواسته هایی دارد انسانی، و سرشار از عشق و محبت:

بو یاشیل آغاجا یاغیش اولماسا،

عیبی یوخ، دونیادا انسان اول باری. . .

    شاعر با بهره گیری از سمبلها، ایماژها، اصطلاحات، یافته هایش از فرهنگ شفاهی مردم و داستانهای آذربایجان، سعی در آفرینش شعری دارد که حرفی اساسی و خواسته­ای بنیادینی بیان کند که آن هم عبارت از صداقت، صمیمیت و پاکی در زندگی است. او با عشق و محبت روزگار گذراندن را در لیاقت انسانی می داند و همواره این روح را در دل خوانندگانش جان می بخشد. آیلار، بیشتر به فرمهای کلاسیک از غزل و قوشما و گرایلی دل بسته است و تلاش جانانه ای دارد تا خوشه هایی زیبا از ادبیات غنی آذربایجان برچیند و مسلم آنکه خوشه هایی زیبا و پر بار نیز به شعر و ادب ما می افزاید.

   آیلار اثر عشق الفاسی را یا این جمله آغاز می کند که “جان لذتی بیر آن اولورسا، روح لذتی بیر عُمُرلوکدور”. اگر لذت جسمی لحظه ای باشد، لذت روحی به طول یک عمر با انسان همراه است. او که با سختی های زندگی آشناست لذایذ زندگی را نیز ارج می نهد و در پیِ جاودانه ساختن لحظه هاست. کار شاعر هم دقیقا همین­ است. او، با تصویر لحظات، برای ابدی ساختن آنها تلاش می کند و همین است که زندگی با شعر و هنر برای مردم گواراتر و قابل تحملتر است. دفتر دوم شاعر شامل اشعاری در قالب های متنوع تری است، از بایاتی و قوشما تا غزل و مثنوی، همچنین شعر نو و آزاد. اشعار کوتاه و بلند هم دارد. هر جا که فکر شاعرانه ای است در هر اندازه و قالبی که باشد به شعر می کشد و سپس رهایش می کند:

سئومه­دیم، دئدیلر:

اوره­یین داش­دی.

سئودیم ده؛ –

کؤنلومو داشا باسدیلار.

همینقدر کافیست و اندیشه ی شاعر بیان گشته است و نیازی به طولانی کردن سخن نیست. با غزلی زیبا از آیلار، این مقال را به پایان می بریم تا در فرصتی دیگر به بررسی زیبایی­­های بدیع و هنری اشعارش بپردازیم:

سیناسیب سیندیراجاق بیل کی زمانلار سنی ده،

گولدوروب – آغلاداجاق یاخشی – یامانلار سنی ده.

قالاجاق، گئتمه­یه­جک سانما گؤزه­للیک باهاری

یئتیریب حاقلایاجاق، گؤزله، خزانلار سنی ده!

آپاریب ساحیله­جن ایندی دنیزلر نفسی

چالاجاق، اویناداجاق سونرا توفانلار سنی ده.

باغلاییب گؤزلرینی ذرّه دوشونمک سوچونا،

دوستاغا سالدیراجاق فکری نادانلار سنی ده.

بؤلوشوب پایلاماسان ایندی سئوینجین پایینی

اینجیدیب سارسیداجاق غملی گومانلار سنی ده.

بیر اووج الده ایشیق ساخلا قارانلیق یولونا

اویدوروب آزدیراجاق توزلو دومانلار سنی ده.

قیناییب گولمه­گی­نن ایستی گونشدن اومانا

یاندیریب – یاخدیراجاق شاختا بورانلار سنی ده.

سئویلیب – سئویلمه­گین درسینی اؤیره­ت هامی­یا

سئوگی­سیز قارقییاجاق هفته­لر “آیلار” سنی ده.

برایش آرزوی موفقیت داریم.

ارسال دیدگاه