ادبی آراشدیرما / کتیبه های شفاهی / ناصر منظوری کتابینا بیر باخیش

ده یرلی آراشدیریجی و بؤیوک عالیم – ناصر منظوری کتیبه های شفاهی عنوانیندا سری کتابلار ایله دیل و ادبیاتیمیزا بؤیوک خدمتلر ائتمیشلر. او، ایللردیر کی ثمره لی عؤمرونو تورک دیلی نین قورولوشونا صرف ائتمیش و بیر بوجاقدا اوتوراراق، های – کویلاردان اوزاق گزیب، آنجاق گؤزل کشفیاتا ال تاپیب و بیر – بیری نین آردیجا کتابلارینی ایشیق اوزونه چیخاریر. بوگونه کیمی اون جیلد کتابی ایشیق اوزو گؤرموش و هر بیرینده یئنی تاپینتیلار و یئنی باخیشلارلا تانیش اولوروق. ناصر منظوری بیر درین دوشونجه لی عالیم کیمی، ریاضی، فیزیک، دیلچی لیک، فلسفه عالیمی کیمی سؤزجوکلری آراشدیریر، معنالاری آچیقلاییر و فورمالاری دوزوب نهایتده گؤزل سونوجلار الده ائده رک تواضعکارلیقلا توپلوموموزا تقدیم ائدیر. شوبهه یوخدور بو گؤزل تاپینتیلارا چاتماق اوچون، یازار آغیر زحمتلره قاتلاناراق، اؤز درین علمی بیلیک لریندن، دوشونجه سیندن و دقت یئتیرمه سیندن یارارلاناراق یئنی بیر باخیشلا چالیشمالیدیر. هابئله، اونون ساده دیلی، جسارتلی بیانی و علمی چیخیشلارینی بو گئدیشلره آرتیراندا، اونون چکدیگی زحمتلر و تواضعکارلیغی داها آرتیق بللی اولور. آنجاق بیز بوگون اونون کشفلریله غرور دویوب، باشیمیزی اوجا توتوروق و اونا صمیمیتله “اللرین آغریماسین” دئییریک.

   آنجاق بونو دا آرتیرمالی یام کی بو آغیر آراشدیرمالاردا، بیر سیرا بالاجا یانلیشلار دا گؤرونمکده دیر و بو دا دوغال دیر. تکجه اؤلولر خطا ائتمزلر، یوخسا هر بیر ایشله ین ایشینده بیر سیرا بالا – بؤیوک اشتباهلارا یول وئرمه لی اولور. بونلار دا گاهدان دقتین آزالماسی و یا گاهدان حتی یاهالمالار و یاخود بیر یئنی تئورینی ایضاح ائتمکده اولابیلر. آنجاق بورادا بونلاردان بیرینی ایضاح ائتمکله، یازارین باشقا خطالاری نین قارشینی آلماق اوچون گره کلی گؤرورم. بونلار دئییلمه سه، خطالار درینله شیب و یانلیشلارا یول آچار. بلکه ده من یانیلمادایام. آنجاق سؤزومو اورتایا آتماق ایسته ییرم و عالیمین ایضاحلاری منی خطادان چیخارا بیلر.

او جمله دن آلتینجی کتابیندا – کتیبه های شفاهی، ساختار مفهومی فعل – تورک دیلی نین گئنیشلیگینی گؤسته ره رک ان گؤزل تعبیرلرله ایره لی گئدیر و قاعداسیزلیغی ایضاح ائتمه یه چالیشیر. بیزجه، تورک دیلیمیزده قاعداسیزلیق یوخ حددینده دیر؛ واردیسا دا، اونلاری ساهمانلاییب نظاما گتیرمه یی داها صلاح گؤروروک. آنجاق منظوری جنابلاری چالیشیرلار بو قایداسیزلیقلاری اوزه چیخاریب، قاباریق شکیلده بؤیوتسونلر. بو او دئمک دیر کی چوخ دا دیلیمیزه گووه نمه مه لی ییک!؟

   عالیم بیر سیرا گؤزل سورغولارلا کتابیندا بحثی باشلاییب و دیل فنومنلرینی آچیقلایاراق سورغولاری دا اورتایا قویور. او جمله دن دئییر: نیه مثلا انگیلیس دیلینده قایدالی و قایداسیر فعل لر واردیر؟ اولمازدی بوتون فعل لر قایدالی اولایدی؟

  یازار داوام ائدیر: “بیلیریک کلاسیک اؤیره تیم لر، اؤزلرینه حق وئره رک، سورغو سورماق جرأتینی بیزدن آلمیشلار. بیز بئله آلیشمیشیق کی علم ده اله اؤیرنمیش اولسون، عینی کیمی آسلانی سیرکده یا قفسده گؤردویوموز کیمی.”

   بو سورغولار اوخوجونو بحثین آردیجا چکیر و یازار بئله زیرَکلیکله سؤزونه داوام ائدیر. دوغروسو بودور کی بیز یازارین بئله حرکتلرینه وورولوروق. بو یؤنده یئنی بیر گئدیشله اوز – اوزه گلیریک و یازارا “اللرین وار اولسون” دئییریک. یازار، فعل گئنیشلیگینی گؤزل بیر صورتده گؤسته میشدیر.  بیز بو گؤزللیگی گؤسترمک اوچون ایکی اؤرنک بورادا گتیریریک بلکه تورکی فعل لرین ظرفیتی ایله داها تانیش اولاق.

    گؤرمک فعلی ایله بیر چوخلو فعل لرین یارانماسینی گؤسته ریر. باخین: گؤرمک، گؤرونمک، گؤروشمک، گؤرونوشمک، گؤردورمک، گؤروندورمک، گؤروشدورمک، گؤرونوشدورمک، گؤردوروشمک، گؤرونوشدوروشمک، گؤرولمک، گؤرونمک، گؤروشولمک، گؤرونوشولمک، گؤردورولمک، گؤروتدورولمک، گؤردوروشولمک، گؤردورونوشولمک، گؤروشدورولمک، گؤرونوشدورولمک، گؤرمه مک، گؤرونمه مک، گؤروشمه مک، و . . . بو سیرالاماق ۶۴ یئنی فعلی گؤسترمکده دیر. یعنی بیر فعلدن ۶۴ فعل یارانیر.

   مثال گتیردیگیم قونو، تکجه ساده اولدوغو اوچون گتیریلدی، یوخسا بورادا اولان تاپینتیلار باشقا بیر قونودور. من بورادا تکجه اوستادین بیر بالاجا یانلیشینا اشاره ائتمه لی یم. اونلار بویورورلار همین گؤرمک فعلیندن یارانان – مثلا: گؤرونمک – “ون” آرتیریلمیشدیر و بو “میانوند” ساییلیر؟! منظوری جنابلاری چالیشیر دیلیمیزده قایداسیزلیقلاری گؤسترسین. منجه بونلاری آرادان قالدیرماق و ساهمانلاماق گره ک، یوخسا قابارلاتماق، دیلیمیزی قایداسیزلیغا ساری یؤنلتمک دوغرو دئییلدیر. گاهدان بئله خطالار اولور و منظورو جنابلاری، اوخوجولارینا بو جسارتی وئریر کی حتا دیلیمیزده قایداسیزلیقلار یاراتماغا چالیشانلار دا چوخالسین؟!

آنجاق بورادا آرتیرمالی یام “ون” میانوند دئییلدیر، باشقا بیر سؤزله دیلیمیزده تکجه اک یا همان پسوند واردیر و پیشوند و میانوند یوخدور. منجه مصدر علامتینی گؤتوردوکده “گؤرون” قالیر؛ بورادا “گؤر” کؤک و یاپیشدیریلان “ون”، پسونددیر. پسوندلر بیر قایدا اوزو ایله فعلین کؤکونه آرتیریلیرلار. مصدر علامتی اونو میانوند شکلینه سالمیر. پس یئنه دئییرم تورک دیلینده میانوند یوخدور. آنجاق یازاریمیز بو خطایا یول آچمادادیر. جالب بودور کی بیر سیرا اوخوجولار دا چالیشیرلار حتا دیلیمیزده پیشوند اولدوغونو دا اثبات ائتسینلر، مثلا یازیرلار: قیپ – قیرمیزی، ساپ – ساری ترکیبلرینده اولان ساپ و قیپ پیشونددیرلر. بونلار دوغرو ایضاحلار دئییل، بلکه قیپ و ساپ آیری یازیلاراق پیشوند اولمادیقلارینی گؤسته ریرلر و هر بیری مستقل معنالی اولدوقلاری اونلارین پیشوند اولمادیقلارینی دا گؤسترمه ده دیر.

   فعل لرین صرفینده ده یانلیشلارا یول آچمیشلار. او جمله دن بؤیوک بیر خطایا یئر وئرمیشلر. باخین اونلار بئله بیر صرف یازمیشلار:

گلمیشم       گلمیشیک

گلیبسن       گلیبسیز

گلیبدیر        گلیبلر

   آرتیرمالییام فعلین بئله بیر صرفی بوگون میدان تاپیبسا دا، معیار دیلیمیزین دوشونمه مزلیغیندان دیر. یوخسا بو فعلین دوزگون صرفی بودور:

گلمیشم          گلمیشیک

گلمیشسن       گلمیشسینیز

گلمیش          گلمیشلر

جالب بودور کی اوستاد بونو دا یازیر، آنجاق ایلک یازینی آذربایجانا! عاید بیلیر و ایکینجی فورمانی مناطق مرکزیه باغلیر؟

بوردا ایضاح ائتمه لی یم کی بیرینحی صرف یانلیش اولاراق، ایکی فورما ایله قاریشماسیندان میدانا گلمیشدیر: التزامی و قطعی حاللارین بیر – بیرینه قاریشماسی نتیجه سی دیر. تاسوفله بیر سیرا ساده اوخوجولار بئله یازیرلار و قایداسیزلیغی گؤرمورلر. بیزجه، اونون دوزگون صرفی بئله دیر:

گلیبم   گلیبیک

گلیبسن   گلیبسیز

گلیب   گلیبلر

آنجاق بیرینجی شخص فرد و جمع ایشلنمیز، چونکی التزامی اولدوقدا – بو ایکی فورما یوخدور، نئجه کی امری حاللاردا بیرینجی شخص اولاماز. پس گلیبن و گلیبیک ایشلنمز و ساده اوخوجولار گلمیشم و گلمیشیک صرفلرینی اونلارین یئرینه قویورلار. آرزی ائدیرم ده یرلی عالیم بو نوکته یه دقت بویورسونلار و اوخوجولاریمیز بو یانلیشلاردان اوزاق اولسونلار. بیر ده آرزی ائدردیم، ناصر منظوری جنابلاری دیلیمیزین یاپیشقان یا التصاقی اولدوغو اوزه رینده دقت بویوروب، یازیلاریندا دا اونو رعایت ائتسینلر. چونکی بو دا بیر سیرا خطا یؤنلره یول آچیر. یازارین الینی برک – برک سیخیب و یئنی نائلیت لر او جنابا دیله ییرم. هله لیک.

 

 

ارسال دیدگاه