تورك ديلي و آسيا ایله اروپادا / م. کریمی

   تورك­لرين ايلك يوردو اورتا آسيا اولموش، آلتاي و تنگري داغلاريندا ياشايیب، گئت – گئده چوخالديقجا بوتون آسيانين هر يانينا ياييلميشلار و بوگون هله يئنه ده آنا وطن‌لرينده اولاراق، قارداشلاري دونيانين هر بوجاغينا گئتميشلر. بوگون تورك‌لر، چين اؤلكه‌سينده ۱۰۰-۸۰ ميليون نفوس صاحيبي­ديرلر. اونلار اويغور آدلاناراق بوگون چينين  باتيسيندا دايانيرلار وعيني حالدا مسلمان اولاراق، عرب اليفباسيني قوللانيرلار. چين اويغورلاري غني و زنگين بير ديل و ادبياتا ماليك­ديرلر. چيندن علاوه، چوخلو اؤلكه‌لر بوگون مستقل ياشاياراق، تورك ادبياتيني و ديلي منیمسه­ييب، آناديللرينده يازيب ياراديرلار. بو اؤلكه‌لر۲۰جي عصرين باشلايغيجيندا سووئت اؤلكه‌لري بيرليگينده ياشايیب ، يوز ايلين سونلاريندا اؤز استقلاليت­لريني الده ائديب و هر بيري بير مستقل و باغيمسيز اؤلكه اولاراق اؤز آياقی اوستونده دايانيرلار.

   بو اؤلكه‌لرآراسيندا اوزبكستان، توركمنستان، قزاقستان، قيرقيزستان­لارينا قده‌ر، بوتون علمي- اقتصادي، سياسي، فرهنگي مركزلريندن اساس ايلك ديل اؤز آنا ديللري اولان توركجه­ني قوللانيرلار و بوتون اداره‌لر، مؤسسه‌لرده و هر ياندا اؤز ديللريني منيمسه­ييب استفاده ائدير. تورك ديلي بواؤلكه‌لرده يوزه دوخساندان چوخونو آنا ديلي اولاراق وارگوجويله ايره‌لي گئدير و هرگون، هر ساعات علمي قايناقلار، سياسي، اقتصادي و باشقا اجتماعي پروبلئم‌لرده، راديو، تلويزيون، درگي‌لر، گونده­ليك‌لر و بوتون ساحه‌لرده اولان علمي، فرهنگي، سياسي و ياشاييش وئرليشلري اؤز آنا ديللرينده اولور.  شوبهه يوخدور كي ادبيات عالمينده يازيب- ياراديرلار.

   بورادا بير نوكته ده‌اؤنملي­دير. اودا بواؤلكه‌لرده اسلام دينينين رسمي بير دين كيمي اولدوغو و هاميسينین مسلمان اولدوغو دور. چينده اولان اويغورلار حتا عربجه اليفباسينی يارارلانيرلار، آمما اؤنجه‌كي سووئت اؤلكه‌لري آراسيندا اولان‌بوگونلو باغيمسيز تورك اؤلكه‌لري، اسلام اليفباسيندان فايدالانيرلار. امما گئتديكجه لاتين اليفباسي اورتايا گلير.

   آسيانين قوزئيی اولان روسيه اؤلكه‌سي تورپاقلاريندا چوخلوغو تشكيل ائده‌ن تورك ائللري واردير. اوجومله‌دن بوتون داغستان جمهوريتي  تورك ديللي اولاراق، اوندان باشقا كريمه­ده ياشايان تاتار- كريمه تورك‌لري، قاراقالپاق، آلتاي تورك‌لري، چاووش، قاقاورز و باشقيرد تورك‌لري ده چوخلو قلاريني ساخلاميشلار و بوگون اؤز وارليقلاريني ادبيات ساحه­سینده  ديري ساخلاييب و نهايتده توركلوك‌لريني ايفاده ائده­ن ادبياتي دا ديريلديب اونونلا ياشاييرلار. بو ادبيات اونلارين سياسي – اجتماعي وارليقلاريني دا ايفاده ائده‌بيلير.

   اورتا دوغويا گلديكده، تورك ادبياتي چوخ گوجلو و اوزون تاريخه ماليك بير وارليق­دير.

   بيلديگيميز كيمي، تاريخين ايلك مدنيتی يارادان سومرلر و ايلاملار دجله- فرات قيراغيندا مسكن قورموش و دولت‌لر ياراتميشلار. آنجاق سومرلر اورتا آسيادان گلنده خزر دنيزي­نين قوزئيیندن كئچيب قافقاز داغلاريندان آخيب، آذربايجان يولوايله دجله- فرات آراسينا گلميشلر. سونرا آشور دولتي‌نين وحشيجه هجوملاريلا اوز _ اوزه  گلديكده بيرسيراسي، زاگرس داغلاريني آشيب ايران فلاتينا آخميش و چوخو زاگرس داغي‌نين اتك‌لريله یئنی باشدان آذربايجان و گلديك­لری يوللا قايتميشلار و بو آرادا آذربايجاندا مدنيت‌لر قورموشلار. بوگون غرب تورك ديلي اولان _ اوغوزلارين تورك ديلي بو اؤلكه‌لرده ياشاماقدادير. ايراندا اولان تورك‌لر، توركمن‌لر و قشقايي‌لار بو درين و اوزون تاريخه ماليك اولان تورك‌لردن ديلر. سونرا توركيه‌ده ياشايان  ۷۵ميليون تورك و آذربايجان جمهوروسوندا ياشايان آذري توركلرده بيرگه قوهوم_قارداش ديلار.

   آنجاق اورتا دوغودا، سايديغیميز اؤلكه‌لردن علاوه عراقدا و سوريه‌ده اولان توركلرده دقتي جلب ائدن‌نه قده‌ر بير جمعيت اولموش و ده‌يرلي ‌بير ادبياتا دا ماليك اولموشلار.

   بئله‌ليكله دئمك اولور كي تورك اؤلكه‌لري و ملت‌لري آسيادا اؤنملي ساييليرلار. بونونلا بئله‌، چين تك باشينا دونيانين ان چوخ جمعيتلي اؤلكه‌سي و ملتي تانينيرسا دا، تورك ملت‌لري جمعيت چوخلوغو و  یئر چوخلوغو يؤنه­سيندن باشقا ملت­لردن و ديللردن اؤنملي بير یئرده دايانميشدير.

تورك ديلي و اوروپا

   تورك ديللي خالقلار، آسيا و اورتادوغودا دايانماميشلار. بلكه بورادا بؤيوك امپراتورلوقلار ياراداراق ، يئرين دار گلديگي اوچون آخيب غربه ساري يولا دوشموشلر. بو آخين­لار ميلاددان اؤنجه  ۱۷۰ ايلینده _ ۱۷۰ايل ميلاددان اؤنجه _ مئته خان توسطي‌ايله اولموشدور و او زامانين روم امپراتورونا آخيني تاريخده اؤنملي بيریئر توتور. مته خاندان سونرا آتيلا آخيني، روم بيزانس امپراتورونون اؤلكه­سيني آلماقا دايانير. بوگون ايتاليادا اولان اتروسك­لار همان تورك ائللري­نين ميلاددان اؤنجه و سونرا گلن آخینلاريندان قالان تورك ديللي خالقلارديرلار.

   بونلاردان علاوه خزرلرين  و اونلارين ديلداشلاري اولان بولغارلار، مجارلار و فين‌لرده ميلادين آلتي و  یئددينجي عصرلرينده اورپايا آخميشلار. بو گون فنلانددا، مجاريستان‌دا و بلغارستاندا اولان تورك‌لر اونلارين يادگاري­دير، عثمانلي‌لار امپراتورلوغو_ اسلام خليفه‌سي  اولا –اولا ۵۰۰ ايل بؤيوك بير امپراتوري ياراديب و اسلام _ تورك كولتورونو آفريقا و اوروپايا يايميشدير. بونون نتيجه­سينده تورك ديلي ميصره قده‌ر گئتميش و اسلامين بيرينجي دوورونده يارانان تورك حكومت­لري‌نين _ اخشيدي‌لر، طولاني‌لر _ وارليغيني گوجلنديرميشلر. اوندان علاوه اوروپايا گوجلو آخينلار اولوب و اسلام _ تورك كولتورو ياييلميشدير .اسپانيا دا بو آخينلاردان اؤزونو بوراخا بيلمه­ميشدير. آنجاق بوگون اوروپادا اولان اؤلكه‌لرده تورك ديلي‌نين وارليقي همان عثمان امپراتورلوغوندان قالميشدي. بو گون يوگوسلاوييادان آيريلان كوزوو، بوسني هرزگوين اؤلكه­لرينده تورك ديلي ايشله­نيلير.  بوندان علاوه قبرس، يونان، رومانيا و باشقا اؤلكه‌لرده تورك ديلي رسميت تاپاراق قوللانيلير و ادبياتي يازيليب، ياراديلماقدادير،

   گؤردويوموزكيمي، بوگون تورك ديلي دونيادا گؤركملي بير دورومدادير. بيز بوگونلو ديل و ادبياتي آراشديرماغي اؤزوموزه بورج بيليب و بونو تانييب _ تانيتديرماغي وظيفه­ميز سانيريق.

نظرات

  • آذربایجان

    سیموکاتا وقتی می خواهد به نبرد حاکمان رومی استانبول و خاقان ترکهای آوار در بلغارستان (همسایگی استانبول) اشاره کند، توصیفی پرشور و زیبا از سرزمین ترکهای بلغارستان کرده است که بسیار خواندنی است:

    this place is exceedingly beautiful and elevated, a flat area in the very centre of the mountain, an extensive plain that is bedecked all over with flowery fields. The green of its meadows is a festival and banquet for the eyes.
    It has shady haunts which conceal the rider by the leafiness of the wood and produce abundant shelter for wayfarers at the midday hour, when even the inner recesses of the earth are seared by the sun’s rays.
    And it is a delight to behold, but not easy to describe. Round the place flows an abundance of waters, which does not distress the drinker by its excessive coldness nor enervate the man taking refreshment by the mildness of its communion, so to speak.
    Birds, sitting on the young shoots of the trees, entertain the audience rather musically with their tunes, sing for them soothing songs that banish care and obscure the memory of all troubles, and with their airs pass on great tranquillity to wayfarers. Ivy, myrtle, columbine and all the other flowers perfect in a most beautiful harmony a superabundance of intangible luxuriance for the nose, and with their fragrances they enrich the inhabitant, as though they were proffering some heart-warming preparation to the passers-by in an excellent bond of hospitality.
    این محل (کشور ترکهای بلغارستان در سواحل دریای سیاه که ماه عسل عشاق آنجا خواهد بود ) ) بی نهایت زیبا و عالی است. یک منطقه ی صاف در وسط کوهها، یک دشت وسیع که با تمام گونه های گل آراسته شده است. سرسبزی دشتهای آن فستیوال و جشن باشکوهی برای چشمان آدمی است.
    شکارگاه های سایه واری دارد که سوارکاران را در جنگلی پر از برگ درختان پنهان می سازد و برای مسافران سایه بان های فراوانی از برگ درختان در وسط روز مهیا ساخته است، حتی زمانی که عمیق ترین زوایای زمین با اشعه آفتاب داغ شده باشد.
    تماشای آن بسیار لذت بخش است ولی توصیف آن کار ساده ای نیست. اطراف این محل چشمه های فراوانی سرازیر می شود و به قدری خنک است که نوشنده آب را آزرده خاطر نمی سازد و به قدری لطیف و ملایم است که با نوشیدن و تجدید قوا، آدمی را سست و بی حال نمی کند.
    پرندگان در بالای جوانه های تازه درختان می نشینند و با موسیقی نغمه هایشان عابرین را سرگرم می سازند. برای عابرین آهنگهای آرامبخش می نوازند و اندوه و پروا را از آنها دور می سازند و ذهن را از تمام مشقات رها می سازند و با گذر هوایشان یک آرامش بزرگ بر عابرین چیره می شود. پیچک ها، گل های تلفونی، گل های تاج الملوک و سایر گلهای بسیار زیبا که در هارومونیای زیبایی به کمال رسیده اند، عطر لوکس شان برای حس بویایی یک جلال و جبروت نامرئی خلق کرده است. عطر زیبای آن ساکنین دشت را غنا بخشیده است. طوری که عبور از کنار عطر دل انگیز این گلها ، به نظر یک دعوت و آمادگی دسته جمعی برای پذیرایی از عابرین با خونگرمی و محبت قلبی است

ارسال دیدگاه